W sercu malowniczej Białohrudy, na wzgórzu otoczonym spokojnymi wodami Dzitwy, wznosi się niezwykła budowla – kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Historia tej świątyni sięga początków XVII wieku, kiedy to w 1609 roku, wojewoda witebski Jan Zawisza, po swoim nawróceniu z kalwinizmu, ufundował pierwszy drewniany kościół. Dziś, świątynia nie tylko łączy w sobie elementy różnych stylów architektonicznych, ale stanowi też żywy pomnik wiary i tradycji lokalnej społeczności.
Drewniane początki i wielkie przemiany
Pierwotny kościół, drewniany i otoczony cmentarzem, przetrwał do początku XX wieku. Ostatnia drewniana wersja, wzniesiona w 1703 roku dzięki fundacji szlachcica Szemioty, reprezentowała styl barokowy. Charakteryzowała się kamiennym ogrodzeniem z bramą zwieńczoną drewnianą wieżą i z dzwonnicą, która nadała miejscu niepowtarzalny urok. Jednak w miarę upływu czasu potrzeba nowoczesnej, trwalszej budowli stała się coraz bardziej oczywista.
W 1902 roku, z inicjatywy proboszcza ks. Kazimierza Stalewskiego, wierni podjęli decyzję o budowie murowanej świątyni. Prace ruszyły w 1903 roku, a już pięć lat później, nowy kościół został konsekrowany. Zbudowany z żółtej cegły, urzeka eklektycznym stylem, łączącym elementy neoromanizmu, neogotyku i secesji. Dwuwieżowa bazylika, z trzema nawami i charakterystyczną absydą, wkomponowała się harmonijnie w otaczający krajobraz.
Architektoniczne perełki
Główna fasada kościoła, flankowana czterokondygnacyjnymi wieżami z dzwonnicami zakończonymi iglicami, imponuje majestatycznym wyglądem. Wnętrze podzielone jest kolumnami na trzy nawy, zwieńczone sklepieniami krzyżowymi zdobionymi ornamentami roślinnymi w stylu secesyjnym. Centralne miejsce zajmuje ołtarz główny w stylu neoromańskim, z cudownym obrazem Matki Bożej Miłosierdzia, otoczonym figurami św. Mikołaja i św. Kazimierza. W niszach bocznych ołtarzy znajdziemy równie wyrafinowane dzieła, m.in. obraz św. Michała Archanioła z elementami modernistycznymi.
Kaplice w skrzydłach transeptu poświęcono św. Józefowi oraz Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, tworząc harmonijną przestrzeń kontemplacji i modlitwy. Całości dopełnia sygnaturka nad frontonem ołtarzowym oraz chóry organowe wsparte na kolumnach, które oświetla ozdobne okno-róża.
Zabytki i pamiątki
Nieopodal kościoła zachowała się drewniana, dwukondygnacyjna brama-dzwonnica, pamiątka po poprzednich drewnianych budowlach. Wokół rozpościera się cmentarz otoczony kamiennym murem, a sam kościół jest otoczony metalowym ogrodzeniem na murowanych słupkach.
fot. Wikipedia
W 1933 roku w pobliskiej kaplicy odkryto unikalny skarb – medaliony-pamiątki, które obecnie przechowują ojcowie kapucyni w Lipniszkach. W XIX wieku, przy parafii działała szkoła, a w okresie międzywojennym do białohrudzkiej parafii należały kaplice w Kurhanie i Mochowiczach, gromadzące ponad 3600 wiernych.
Przetrwanie w trudnych czasach
Kościół św. Michała Archanioła stał niewzruszony nawet w najtrudniejszych chwilach. Gdy władze represjonowały duchowieństwo, a proboszcz ks. Stefan Horodko został aresztowany, parafianie kontynuowali praktyki religijne, spotykając się tu na modlitwach, nabożeństwach majowych i śpiewach Godzinek. Od lat 60. proboszczem był ks. Kazimierz Szaniawski, który troszczył się o świątynię, przyczyniając się do jej zachowania w dobrym stanie. W latach 70. kościół został oficjalnie wpisany na listę zabytków architektury.
fot. Wikipedia
Dziedzictwo żywe do dziś
Kościół św. Michała Archanioła w Białohrudzie to nie tylko budowla sakralna, ale również świadek burzliwej historii regionu i niezłomnej wiary jego mieszkańców. Imponująca architektura świątyni oraz bogata historia przyciągają wiernych i turystów, oferując przestrzeń do zadumy nad duchowym i kulturowym dziedzictwem tej części Europy.
Konstanty Sobolewski