Kościół w Wołkowysku został założony na początku XV wieku przez wielkiego księcia litewskiego Witolda, który uposażył parafię wsią Jasienowica. Pierwotnie, świątynia była konsekrowana pod wezwaniem św. Mikołaja. Drewniany budynek świątyni wielokrotnie ulegał zniszczeniom wskutek najazdów Krzyżaków (1409, 1413 r.) oraz Tatarów (1504). Każdorazowo kościół odbudowywano dzięki funduszom królewskim, magnackim i szlacheckim. Fundacja Witolda została wzmocniona przez Kazimierza i Aleksandra Jagiellończyków. W 1511 roku, król Zygmunt I Stary, potwierdził fundację i nadał kościołowi status fary, a w 1516 roku zwolnił należącą do parafii karczmę od podatków. W 1523 roku, kanonik wileński ks. Wacław Czyrka, zapisał na rzecz fary swój majątek Kupaliszcze oraz karczmę w Wołkowysku.
W XVII wieku, wnętrze drewnianego kościoła zdobiły trzy ołtarze. Główny ołtarz, zbudowany w 1633 roku, był trzykondygnacyjny. W centralnej części znajdowało się Ukrzyżowanie, powyżej obrazy Zmartwychwstania Jezusa i Koronacji Matki Bożej. Ołtarze boczne były dwukondygnacyjne: w lewym umieszczono obrazy Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny i Przemienienia Pańskiego, w prawym zaś Wniebowzięcia NMP oraz Trójcy Przenajświętszej. Z czasem, w głównym ołtarzu pojawił się słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, zdobiony srebrnymi koronami, złotym sercem i 41 wotami.
Od 1668 roku, przy farze działał szpital-przytułek, który utrzymywano z ofiar wiernych. Szpital funkcjonował do początku XIX wieku (ostatnia wzmianka o nim pochodzi z 1801 roku). Działała również szkoła parafialna, wspomniana po raz pierwszy w 1633 roku, a po raz ostatni w 1823.
W 1712 roku, rozpoczęto budowę nowego drewnianego kościoła z inicjatywy dziekana różańskiego, ks. Jana Janowskiego. Był to budynek z dwoma wieżami, kryty gontem, z sygnaturką nad ołtarzem i balkonem dla kapeli na fasadzie. Ołtarz główny z obrazami Ukrzyżowania, Zmartwychwstania i Zesłania Ducha Świętego został przeniesiony ze starego kościoła. W prawym ołtarzu bocznym znajdował się cudowny obraz Matki Bożej, a także obrazy św. Marcina i św. Michała Archanioła, w lewym zaś obrazy Chrztu Pana Jezusa, św. Wilhema i św. Barbary.
Kościół spłonął w 1739 roku. Trzy lata później, dzięki staraniom ks. Teodora Kwaszyńskiego, zbudowano nową, ostatnią drewnianą farę. W 1757 roku, sufragan wileński bp Antoni Żółkiewski poświęcił świątynię pod wezwaniem św. Mikołaja. Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, ocalały z pożaru, ponownie umieszczono w głównym ołtarzu i ozdobiono srebrną szatą oraz koronami, ufundowanymi przez ks. Adama Kołątaja.
Niestety, kościół ponownie uległ zniszczeniu w 1827 roku. Na jego miejscu wybudowano tymczasowy barak, który poświęcono 6 grudnia pod wezwaniem św. Mikołaja. Już w 1841 roku, rozpoczęto budowę murowanej świątyni według projektu Aleksandra Gródeckiego. W 1850 roku, nowy kościół został konsekrowany pod wezwaniem św. Wacława przez biskupa wileńskiego Wacława Żylińskiego. Był to budynek trzynawowy w stylu późnego klasycyzmu, z czworobocznymi wieżami i figurą Matki Boskiej Niepokalanej na fasadzie. Wyposażenie pochodziło z zamkniętych kościołów w Słonimiu i Międzyrzeczu.
Pod koniec XIX wieku, proboszcz ks. Ignacy Gryganiewicz, przeprowadził liczne modernizacje: ołtarze zostały pomalowane, sufit zastąpiono stropem kasetonowym, a posadzkę wyłożono terakotą. W 1929 roku, kościół ucierpiał w wyniku pożaru. Odbudową kierował architekt, prof. Oskar Sosnowski, który wprowadził zmiany w stylu neoklasycznym. W 1931 roku, arcybiskup wileński Romuald Jałbrzykowski konsekrował odbudowaną świątynię.
Kościół św. Wacława w Wołkowysku jest obecnie trzynawową budowlą z apsydą, podzieloną kolumnami toskańskimi. Ołtarz główny w formie łuku triumfalnego zdobi obraz „Święci Wacław i Kazimierz adorują Serce Pana Jezusa”. Ołtarze boczne poświęcono Wniebowzięciu NMP oraz św. Antoniemu. Ogrodzenie kościoła i dzwonnica z XIX wieku, zachowały się na szczęście do dziś.
więcej zdjęć znajdziesz na https://portalzpb.pl/2025/02/28/kosciol-sw-waclawa-w-wolkowysku/