2 lipca 1927 roku zapisał się złotymi zgłoskami w historii Kościoła na dawnych ziemiach Rzeczypospolitej. Tego dnia w Wilnie prymas Polski, kardynał Aleksander Kakowski, dokonał uroczystej koronacji cudownego obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej. W wydarzeniu uczestniczyli najwyżsi przedstawiciele odrodzonego państwa polskiego – marszałek Józef Piłsudski oraz prezydent Ignacy Mościcki.
fot. ausrosvartai.lt
Do koronacji wykorzystano nowe korony wykonane ze złota, ufundowane przez społeczeństwo jako wyraz wdzięczności i czci dla Matki Bożej. Niestety, bezcenne insygnia zaginęły podczas II wojny światowej. Dzisiejsze korony są późniejszymi kopiami, jednak znaczenie samego aktu koronacji pozostało niezmienne – był to symbol uznania niezwykłego kultu, który od stuleci otacza Madonnę Wileńską.
Tajemniczy obraz, który przetrwał wieki
Historia obrazu Matki Bożej Ostrobramskiej kryje wiele tajemnic. Powstał prawdopodobnie w pierwszej połowie XVII wieku, a jego autor pozostaje nieznany. Według jednej z tradycji miał nim być malarz Łukasz z Krakowa. Inna, niezwykle popularna legenda mówi, że twarz Maryi została namalowana na wzór Barbary Radziwiłłówny – wielkiej miłości króla Zygmunta Augusta.
Już w XVII wieku obraz umieszczono nad Ostrą Bramą – jedną z miejskich bram Wilna. Początkowo był on przede wszystkim znakiem opieki nad mieszkańcami miasta. Z biegiem lat stał się jednak miejscem licznych modlitw, pielgrzymek i świadectw otrzymanych łask.
Szczególny rozwój kultu nastąpił po rosyjskim najeździe na Wilno w 1655 roku. Wkrótce przy bramie powstała drewniana kaplica, która po pożarze została odbudowana jako murowana. Od tamtego czasu Ostra Brama nieprzerwanie pozostaje jednym z najważniejszych sanktuariów maryjnych Europy Środkowo-Wschodniej.
Matka Boża Ostrobramska – strażniczka wiary i polskości
Przez kolejne stulecia Ostra Brama była nie tylko miejscem modlitwy, lecz także symbolem nadziei w najtrudniejszych momentach historii. Podczas Insurekcji Kościuszkowskiej w 1794 roku w jej pobliżu toczyły się zacięte walki o Wilno. Choć kaplica została uszkodzona, szybko ją odbudowano, a kult Maryi jeszcze bardziej się umocnił.
W okresie zaborów Ostra Brama stała się miejscem patriotycznych manifestacji Polaków. To tutaj modlono się o odzyskanie niepodległości, powierzając los Ojczyzny Matce Bożej.
Obraz pełen symboli
Wizerunek Madonny Wileńskiej należy do najbardziej rozpoznawalnych przedstawień Maryi na świecie. Widoczna jest jedynie pełna skupienia twarz oraz dłonie skrzyżowane na piersiach – gest pokory, modlitwy i zawierzenia Bogu.
Obraz przykrywa bogato zdobiona, złocona sukienka. Pod nim znajduje się charakterystyczny srebrny półksiężyc, ofiarowany jako wotum w 1849 roku. Maryję zdobią dwie korony: Królowej Niebios oraz Królowej Polski. W kaplicy zgromadzono setki wotów dziękczynnych, świadczących o łaskach otrzymanych za Jej wstawiennictwem. Szczególne miejsce zajmuje tabliczka ufundowana przez Józefa Piłsudskiego z prostym, lecz wymownym napisem: „Dzięki Ci Matko za Wilno”.
Grodzieńszczyzna – ziemia szczególnego kultu Ostrobramskiej Pani
Choć Ostra Brama znajduje się dziś na Litwie, kult Matki Bożej Ostrobramskiej od wieków przekracza granice państw. Niezwykle żywy pozostaje przede wszystkim na Białorusi, zwłaszcza na Grodzieńszczyźnie.
To właśnie tutaj Maryja z Ostrej Bramy jest główną patronką diecezji grodzieńskiej. Jej wizerunki znajdują się w niemal każdym kościele katolickim regionu, a bardzo często także w domach wiernych. Dla wielu rodzin obraz Matki Bożej Ostrobramskiej zajmuje honorowe miejsce obok krzyża i rodzinnych pamiątek, będąc znakiem wiary przekazywanej z pokolenia na pokolenie.
Na Grodzieńszczyźnie trudno znaleźć parafię, w której nie odprawiano by nabożeństw ku Jej czci. W listopadzie, gdy Kościół obchodzi wspomnienie Matki Bożej Ostrobramskiej, świątynie wypełniają się wiernymi powierzającymi Jej swoje rodziny, Ojczyznę i przyszłość Kościoła na Białorusi.
Dla miejscowych Polaków i białoruskich katolików Madonna Wileńska pozostaje symbolem duchowej ciągłości oraz więzi z chrześcijańskim dziedzictwem dawnych ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rzeczypospolitej.
Antoni Kusiewicz