W przededniu Święta Wojska Polskiego prezes Związku Polaków na Białorusi Andżelika Borys wraz z wiceprezes ZPB Heleną Marczukiewicz wyruszyły na szczególną trasę pamięci. Jej kolejnymi punktami były miejsca, w których spoczywają żołnierze Wojska Polskiego polegli podczas walk o niepodległość i granice odradzającej się Rzeczypospolitej. Radoszkowicze, Wilejka, Stołbce i Nowy Świerżeń to dziś niewielkie miejscowości na mapie Białorusi. Na polskich cmentarzach pozostają jednak ważnymi punktami pamięci o historii polskiego oręża. Przy każdej z odwiedzanych kwater zatrzymano się na chwilę modlitwy i refleksji. Zapłonęły znicze, złożono wieńce i oddano hołd poległym. Ta symboliczna wizyta przypomniała, że pamięć o żołnierzach, którzy oddali życie za Ojczyznę, nie kończy się wraz z upływem czasu. Ich mogiły nadal są świadectwem obecności i historii Polski na tych ziemiach.
Radoszkowicze – mogiły z wojny 1920 roku
Pierwszym przystankiem były Radoszkowicze, gdzie znajduje się kwatera żołnierzy Wojska Polskiego poległych podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919–1920.
Prostokątna kwatera obejmuje trzy rzędy mogił. Wśród nich znajduje się 19 grobów, a centralnym elementem założenia jest pomnik w formie prostopadłościennego postumentu. Choć miejsce to ma skromną formę, przypomina o dramatycznych wydarzeniach sprzed ponad stu lat, kiedy młode państwo polskie walczyło o utrzymanie niepodległości i obronę swoich granic.
Każda z mogił jest częścią większej historii – historii żołnierzy, którzy często bardzo młodzi opuszczali swoje domy, by walczyć o przyszłość odrodzonej Polski.
Wilejka – wspólna kwatera żołnierskiej pamięci
Kolejnym miejscem była Wilejka. Kwaterę wojenną utworzono pod koniec lat 20. XX wieku. Władze polskie podjęły wówczas decyzję o zebraniu szczątków żołnierzy poległych na ziemi wilejskiej podczas wojny polsko-bolszewickiej i pochowaniu ich we wspólnej, uporządkowanej nekropolii.
W Starej Wilejce powstała wyjątkowa kwatera z imiennymi mogiłami. Szczególną uwagę zwracają żelazne krzyże stojące na nagrobkach. Wykonali je miejscowi wilejscy kowale. Nie zachowała się natomiast informacja o autorze projektu całej kwatery.
Tuż naprzeciwko znajduje się również kwatera funkcjonariuszy Policji Państwowej. Pierwotnie składała się z trzech rzędów mogił zwieńczonych wysokimi, kutymi krzyżami. Obecnie zachowały się 24 groby rozmieszczone w dwóch rzędach. Na osi bramy znajduje się pomnik wykonany z kamieni polnych z marmurową tablicą inskrypcyjną.
Obie kwatery przypominają, że pamięć o polskich żołnierzach i funkcjonariuszach jest częścią historii lokalnej społeczności oraz całych Kresów.
Stołbce – pamięć o żołnierzach i policjantach
Następnym przystankiem były Stołbce. Na miejscowym cmentarzu znajduje się kwatera żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1920 roku. Pochylając się nad żołnierskimi mogiłami, działaczki ZPB oddały hołd wszystkim, którzy w różnych okolicznościach zapłacili najwyższą cenę za służbę Polsce.
Nowy Świerżeń – około stu żołnierskich mogił
Ostatnim punktem trasy był Nowy Świerżeń, gdzie znajduje się kwatera wojenna żołnierzy polskich poległych w październiku 1920 roku. Spoczywają tam przede wszystkim żołnierze 14 Dywizji Piechoty, w tym 55., 57. i 58. pułku piechoty, którzy zginęli w walkach z Armią Czerwoną w 1920 roku.
W kwaterze spoczywa około 90–100 żołnierzy. Zachowały się liczne betonowe krzyże nagrobne z numerami. Ważnym elementem nekropolii jest odbudowany pomnik z orłem oraz inskrypcją przypominającą o najwyższej ofierze poniesionej za drugiego człowieka i Ojczyznę.
Milczące szeregi krzyży najlepiej pokazują skalę ofiary poniesionej w czasie walk o granice odrodzonej Rzeczypospolitej.
Odwiedzane kwatery nie są jedynie miejscami pochówku. Są żywymi świadectwami historii i przypomnieniem o ludziach, którzy ponad sto lat temu walczyli o wolność Polski. Dla współczesnych pokoleń pozostają również ważnym znakiem polskiej obecności na ziemiach dzisiejszej Białorusi.
– Pamięć o polskich żołnierzach jest naszym obowiązkiem. Ich groby są częścią historii polskiej obecności na tych ziemiach i nie możemy pozwolić, aby zostały zapomniane – podkreślają działacze ZPB.
W przededniu Święta Wojska Polskiego słowa te nabierają szczególnego znaczenia. Święto jest bowiem nie tylko okazją do wspominania zwycięstwa w Bitwie Warszawskiej, lecz także momentem, by pochylić głowę nad grobami tych, którzy nie doczekali wolnej Polski.
Dla Związku Polaków na Białorusi troska o polskie miejsca pamięci jest nie tylko obowiązkiem, ale także ważną częścią misji. Porządkowanie mogił, zapalanie zniczy, składanie kwiatów i przypominanie historii poległych sprawiają, że ich nazwiska i czyny nie znikają w zapomnieniu.
Więcej zdjęć znajdziesz na: https://portalzpb.pl/2026/08/13/sladami-polskich-zolnierzy-zpb-oddal-hold-bohaterom-na-minszczyznie/