Przełom, malownicza wioska położona na wzgórzach nad Niemnem, to miejsce, gdzie czas zdaje się płynąć wolniej, a historia splata się z duchowością. Choć dziś oficjalnie mieszka tu zaledwie kilka osób, to jeszcze pod koniec XIX wieku, swoje miejsce na ziemi miało tu ponad 130 mieszkańców. Dziś Przełom, w większości „zamieszkany” przez letników, zachowuje pamięć o swojej bogatej przeszłości dzięki katolickiemu cmentarzowi i skromnej drewnianej kaplicy, filii parafii w Hoży.
fot. grodnensis.by
Średniowieczne korzenie i burzliwe dzieje
Osada o nazwie Przełom (znana również jako Perła lub Perłam), pojawia się w dokumentach już w XIV wieku. Strategiczne położenie nad Niemnem sprawiło, że wzniesiono tu ufortyfikowaną osadę, a nawet zamek, mający chronić przed najazdami Krzyżaków. To właśnie tędy wrogowie szukali dogodnych miejsc do przeprawy przez rzekę, by zaatakować Grodno lub Wilno. Na przełomie XV i XVI wieku, istniał powiat Gorzowsko-Przełomski oraz starostwo o tej samej nazwie, należące do województwa trockiego. Jednym z namiestników był Iwan Gliński, bojar, który później zbuntował się przeciwko wielkiemu księciu i uciekł do Moskwy.
Kaplica w cieniu historii
W 1742 roku kasztelan trocki, Aleksander Potej, ufundował w Przełomie kaplicę pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Jerzego, włączoną do parafii w Hoży. Drewniana świątynia, pokryta gontem, posiadała niewielkie organy. Przez lata kaplica przechodziła liczne przebudowy, a po powstaniu styczniowym w 1863 roku, została zamknięta. Odbudowana w 1911 roku, spłonęła zaledwie cztery lata później podczas walk w trakcie I wojny światowej. W 1921 roku, dzięki funduszom Michała Góreckiego, wzniesiono nową drewnianą kaplicę, nawiązującą do historycznego wezwania.
Kapucyni w Przełomie
fot. domena publiczna
Tuż przed wybuchem II wojny światowej w Przełomie pojawili się ojcowie kapucyni. Jak głosi lokalna legenda, brat Jakub z Łomży, płynąc parowcem po Niemnie, dostrzegł kaplicę i postanowił ją odwiedzić. Mieszkańcy początkowo wzięli brodatego kapucyna za ortodoksyjnego Żyda. Brat Jakub, zauroczony pięknem okolicy, postanowił założyć tu placówkę zakonną. W czerwcu 1938 roku, przybyli do Przełomu ojcowie: Wacław, Jacek, Klemens oraz bracia: Jakub, Kryspin i Karol, a także organista Ernest.
fot. domena publiczna
Przełom stał się pierwszą siedzibą kapucynów na terenie dzisiejszej Białorusi. Tuż przed wojną obok kaplicy wzniesiono trzypiętrowy klasztor.
Czas próby i zniszczenia
fot. domena publiczna
Po wojnie kapucyni musieli opuścić klasztor. Pozostali jedynie bracia Kryspin i Karol. W okresie powojennym kaplica została zamknięta, a w połowie lat 50. XX wieku, bracia kapucyni zostali pozbawieni prawa do prowadzenia klasztoru. Plebanię rozebrano i przeniesiono do Polnicy, gdzie służyła jako szkoła. Następnie szkołę przeniesiono do Boguszówki.
fot. domena publiczna
Klasztor również został rozebrany i przewieziony do Sonicz, gdzie przez lata mieściła się szkoła, a obecnie znajduje się tam lokalny oddział melioracyjno-wodnej organizacji. 6 stycznia 1970 roku zburzono kaplicę. Drewno ze świątyni miało posłużyć do budowy przedszkola w Grandziczach, ale ostatecznie zgniło.
Odrodzenie i pamięć
fot. catholic.by
Z dawnej pustelni kapucynów pozostał jedynie domek brata Jakuba, w którym do połowy lat 80. XX wieku mieszkali bracia Kryspin i Karol. W okresie przemian politycznych i religijnego odrodzenia w drugiej połowie lat 80. XX wieku, mieszkańcy zaczęli domagać się odbudowy świątyni. Ważną rolę w tym procesie odegrał ksiądz Stanisław Gawlik, proboszcz z Przewałki.
fot. domena publiczna
W sierpniu 1990 roku, położono fundamenty pod nową świątynię, a w 1995 roku kaplica pod historycznym wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Jerzego została poświęcona. Na schodach dawnej świątyni, jedynej pozostałości po niej, ustawiono pomnik z krzyżem i napisem w języku polskim: Stał tu kościół i klasztor ojców kapucynów.
Przełom dzisiaj
fot. domena publiczna
Dziś kaplica w Przełomie i dom-pustelnia brata Jakuba są miejscem, gdzie ojcowie kapucyni z całej Białorusi przyjeżdżają, by odpocząć i odnaleźć ciszę w obecności Boga. To miejsce, gdzie historia splata się z duchowością, a piękno przyrody sprzyja kontemplacji.
więcej zdjęć znajdziesz na: https://portalzpb.pl/2025/03/19/kapucyni-w-przelomie/