Na zachodzie Białorusi, w malowniczej miejscowości Odelsk, wznosi się unikatowy zabytek sakralnej architektury drewnianej – kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Jego fundamenty i pierwsze wyposażenie datowane są na rok 1490, kiedy to założył go i obdarował sam król Kazimierz IV Jagiellończyk. Świątynia, zbudowana na planie krzyża z pojedynczą wieżą, przez wieki stanowiła centrum duchowe i społeczne dla rozległej parafii odelskiej.
Rozległa parafia i pięć ołtarzy
Uroczystej konsekracji kościoła dokonał w 1674 roku, ksiądz biskup sufragan Słupski. Warto wspomnieć, że od roku 1862 przy odelskiej świątyni funkcjonowała kaplica Klimówka z własnym kapelanem, jednak jej działalność została zakończona w roku 1866. W roku 1874 kościół przeszedł gruntowną odnowę, co pozwoliło zachować jego historyczną substancję. Pod koniec XVIII wieku, w roku 1781, parafia odelska była znaczącą wspólnotą, skupiającą aż 4319 wiernych. Jej rozległość obejmowała nie tylko Odelsk, ale także pobliskie miejscowości Krynki i Kuźnicę. Na czele parafii stał ówcześnie ksiądz Paweł Ciechanowicz, pełniący zarazem funkcję kapelana króla Zygmunta Starego. Codzienną opiekę duszpasterską w poszczególnych miejscowościach sprawowali komendarze, których współcześnie nazwalibyśmy wikariuszami.
Szczegółowy inwentarz kościoła sporządzono w roku 1736. Wiele elementów wyposażenia z tego okresu przetrwało do naszych czasów, świadcząc o dawnej pobożności i kunszcie rzemieślniczym. W owym czasie w świątyni odelskiej znajdowało się aż pięć ołtarzy. Centralnym punktem był trzykondygnacyjny ołtarz główny. W jego centrum umieszczono otaczany czcią obraz Najświętszej Panny, choć parafia nie posiadała formalnego spisu cudów z nim związanych. Po bokach ikony wznosiły się dwie kolumny z kapitelami, a obok nich stały figury świętego Jana Chrzciciela i świętego Józefa. Druga kondygnacja ołtarza głównego zdobił obraz Trójcy Świętej, flankowany figurami świętego Michała Archanioła i Anioła Stróża.
Nie tylko kościół, ale i szpital dla ubogich
W kaplicy po prawej stronie kościoła znajdował się dwukondygnacyjny ołtarz poświęcony świętemu Franciszkowi Serafickiemu, którego wizerunek umieszczono na pierwszym poziomie. Druga kondygnacja zawierała krucyfiks. Z kolei w kaplicy po lewej stronie usytuowany był ołtarz dedykowany Matce Bożej Szkaplerznej. Jej obraz zajmował pierwszą kondygnację, a w drugiej znajdował się obraz Imienia Jezus i Maryi. Ten ołtarz posiadał zamykane drzwiczki. W kościele znajdował się także ołtarz świętego Antoniego z Padwy, nad którym w drugiej kondygnacji widniał obraz Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Przy ambonie, po lewej stronie nawy, stał ołtarzyk świętego Kazimierza, ufundowany przez małżeństwo Nowackich, który w owym czasie był już w znacznym stopniu zniszczony i wymagał pilnej renowacji.
Świątynia w Odelsku posiadała również dwa grobowce przeznaczone dla zmarłych dobrodziejów parafii. Jeden znajdował się po prawej stronie kościoła, a drugi przed ołtarzem świętego Kazimierza. W tym ostatnim spoczywali zasłużeni dla kościoła członkowie rodu Pancerzyńskich. Kościół otaczał rozległy, ogrodzony płotem cmentarz, na którym wznosiła się dzwonnica z trzema dzwonami. Przy kościele funkcjonował także szpital dla ubogich.
Przetrwał czasy komunizmu
W 1895 roku, cmentarz kościelny został otoczony murowanym ogrodzeniem. Opis kościoła z roku 1911 wymienia obchodzone w nim święta: Matki Bożej Szkaplerznej (16 lipca), Przemienienia Pańskiego (6 sierpnia) oraz świętego Antoniego Padewskiego (13 czerwca). Ta informacja świadczy o tym, że w świątyni powstał nowy ołtarz Przemienienia Pańskiego, który zastąpił ołtarz świętego Kazimierza. Opis z roku 1922 potwierdza istnienie tego ołtarza. W roku 1937, ksiądz Marcin Puzyrewski ufundował w kościele w Odelsku stacje Drogi Krzyżowej, a stare stacje przekazał do kościoła w pobliskiej Kopciówce.
Co znamienne, kościół w Odelsku pozostawał czynny przez cały okres Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W tym trudnym czasie w parafii posługiwali księża: Marcin Puzyrewski (1946-1947), prałat Piotr Bartoszewicz (1947-1963), Feliks Soroko (1963-1991) oraz Jan Kozak (1991-2009). Obecnie świątynia posiada główny ołtarz Matki Bożej Odelskiej oraz cztery boczne ołtarze (licząc od lewej): Serca Jezusowego, Przemienienia Pańskiego, świętego Antoniego Padewskiego i Matki Bożej Szkaplerznej. Dzięki staraniom obecnego proboszcza i parafian, w 2010 roku w Odelsku wzniesiono pomnik świętego Antoniego.
Aż czterech biskupów z Odelska
Parafia odelska wydała na świat i ukształtowała powołanie czterech biskupów Kościoła Katolickiego. Aleksander Kotowicz herbu Korczak, urodzony i ochrzczony w Odelsku, w roku 1672 został mianowany biskupem smoleńskim, a w roku 1684 objął stolicę biskupią w Wilnie. Zmarł w roku 1686. Jego brat, Eustachy Kotowicz herbu Korczak, również urodził się w Odelsku (w roku 1637). Po przyjęciu święceń kapłańskich w roku 1661 został kanonikiem wileńskim, a w roku 1687 mianowano go biskupem smoleńskim. Zmarł w Wilnie w roku 1704.
Kolejnym wybitnym przedstawicielem parafii był Karol Piotr hrabia Trzaszka Pancerzyński, ochrzczony w odelskim kościele. Po studiach w Akademii Wileńskiej przyjął święcenia kapłańskie i objął parafię w Mińsku. W roku 1696 został kanonikiem wileńskim, a w roku 1709 pełnił funkcję posła do cara Piotra I. W roku 1720 został biskupem smoleńskim, a w roku 1724 – biskupem wileńskim. Ksiądz biskup Karol Pancerzyński w roku 1727 ufundował w Grodnie klasztor z kaplicą i szpitalem dla zakonu Bonifratrów. Zmarł w swoim majątku Karolin w roku 1729.
Kształtował duchowy krajobraz regionu
fot. catholic.by
Ostatnim z grona biskupów wywodzących się z Odelska jest Tadeusz Kondrusiewicz, urodzony 3 stycznia 1946 roku. Święcenia kapłańskie przyjął 31 maja 1981 roku, a sakrę biskupią otrzymał z rąk papieża Jana Pawła II, 20 października 1989 roku w Bazylice świętego Piotra w Rzymie. 13 kwietnia 1991 roku ksiądz biskup Tadeusz Kondrusiewicz został mianowany arcybiskupem i Administratorem Apostolskim dla Katolików w Rosji. 11 lutego 2002 roku został metropolitą katedry Matki Bożej w Moskwie, a 21 września 2007 roku – metropolitą mińsko-mohylewskim.
Drewniany kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Odelsku, trwający niezmiennie od ponad pięciu wieków, jest nie tylko cennym zabytkiem architektury, ale przede wszystkim żywym świadectwem wiary, historii i bogatej tradycji tej ziemi. Jego skromne mury kryją w sobie opowieść o pokoleniach wiernych i wybitnych duchownych, którzy kształtowali duchowy krajobraz regionu.
więcej zdjęć znajdziesz na https://portalzpb.pl/2025/05/12/odelsk/