Wokalista, kompozytor, multiinstrumentalista i autor tekstów. Urodzony 16 lutego 1939 roku w Starych Wasiliszkach na Grodzieńszczyźnie, zmarł 17 stycznia 2004 roku w Warszawie.
Czesław Niemen był jednym z najpopularniejszych, najbardziej rozpoznawalnych, a jednocześnie najbardziej oryginalnych i wpływowych twórców polskiej muzyki popularnej XX wieku. Zaczynając od prostych piosenek w stylu pop, szybko zwrócił się w kierunku rozbudowanych kompozycji wykorzystujących elementy jazzu i muzyki awangardowej. Charyzmatyczny wokalista obdarzony wyjątkowym głosem, był także jednym z pierwszych w Polsce muzyków wykorzystujących na dużą skalę instrumenty elektroniczne.
Urodził się jako Czesław Juliusz Wydrzycki 16 lutego 1939 w Starych Wasiliszkach, na ziemiach leżących wówczas do Polski. Jako dziecko śpiewał w kościelnym chórze, uczęszczał też do szkoły muzycznej w pobliskim Grodnie. Po przesiedleniu w latach 50. rodziny Wydrzyckich w granice powojennej Polski, rozpoczął naukę w średniej szkole muzycznej w Gdańsku, jednocześnie występując w studenckich kabaretach i klubach, wykonując popularne przeboje przy akompaniamencie gitary akustycznej.
W 1962 roku, po wyróżnieniu na Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie, odbył pierwszą trasę koncertową po Polsce z zespołem Czerwono-Czarni. Jesienią tego roku, zaczął także używać artystycznego pseudonimu – z czasem oficjalnie przyjmując nazwisko Niemen.
W końcówce 1962 roku, na blisko trzy lata, związał się z popularną grupą Niebiesko-Czarni. Zespół koncertował intensywnie nie tylko w kraju, ale także na Węgrzech, w Jugosławii i we Francji, gdzie w grudniu 1963 r. wystąpił m.in. w słynnej paryskiej sali koncertowej Olympia. W styczniu 1964 roku, otwierał warszawskie koncerty Marleny Dietrich, która niebawem nagrała własną wersję utworu Niemena „Czy mnie jeszcze pamiętasz?”.
Po rozstaniu z Niebiesko-Czarnymi, od sierpnia 1966, współpracował z formacją Akwarele. Po pierwszej trasie koncertowej, w kwietniu 1967 roku, nagrał materiał na płytę „Dziwny jest ten świat”. Nagrodzony na festiwalu w Opolu, tytułowy utwór, stał się jednym z największych polskich przebojów lat 60.
Po koncertach w Polsce, Niemczech i Francji, Niemen wraz z Akwarelami zarejestrowali kolejny album – „Sukces”. Piosenki i promujące płytę koncerty, zostały uwiecznione w krótkometrażowym filmie Marka Piwowskiego . Zespół rozwiązał się po nagraniu albumu „Czy mnie jeszcze pamiętasz?”, zawierającego nowe wersje wczesnych kompozycji Niemena.
Intensywnie koncertując w Polsce i we Włoszech, Niemen skompletował nowy zespół jesienią 1969. Album „Niemen Enigmatic” zawierał cztery rozbudowane kompozycje nawiązujące w równym stopniu do rocka progresywnego czy psychodelicznego, jak i jazzu oraz muzyki awangardowej. Nowatorskie interpretacje wierszy polskich poetów (w tym, „Bema pamięci żałobny rapsod” do słów Cypriana Kamila Norwida) nagrane zostały m.in. z udziałem Zbigniewa Namysłowskiego i Michała Urbaniaka, wybitnych polskich muzyków jazzowych. Łącząc w mistrzowski sposób skomplikowaną lirykę i nowatorskie rozwiązania muzyczne, „Niemen Enigmatic” do dziś pozostaje jedną z najbardziej progresywnych i inspirujących płyt polskiego rocka.
Wydana w styczniu 1971 roku, a nagrana w nieco zmienionym składzie, podwójna płyta „Niemen”, była próbą zawarcia jazz-rockowych eksperymentów w krótszych, piosenkowych formach, adaptując zarówno wiersze Norwida, jak i oryginalne liryki Wojciecha Młynarskiego.
Jesienią 1971, powstała formacja Niemen, założona z kontrabasistą Helmutem Nadolskim oraz muzykami progresywnej formacji ze Śląska, SBB. Zespół nagrał dwa, częściowo improwizowane, albumy z pogranicza eksperymentalnego rocka i fusion – „Niemen Vol. 1” i „Niemen Vol. 2”, wydane przez krajową Muzę w 1973 roku. W tym samym czasie, Czesław Niemen nagrał z Andrzejem Kurylewiczem i Wandą Warską album, zawierający ocierające się o eksperyment miniatury skomponowane głównie dla potrzeb telewizji i teatru.
Formacja Niemen nagrała też dwa albumy w studio w Monachium. „Strange Is This World” oraz „Ode To Venus”, przeznaczone były na rynek zachodni i promowane seriami europejskich koncertów. Nie zdołały jednak zaistnieć szerzej, pomimo generalnie pozytywnych reakcji i recenzji mediów. Podobnie potoczyły się losy solowego albumu Niemena – „Russische Lieder” oraz nagranego w Nowym Jorku z udziałem muzyków sesyjnych „Mourner’s Rhapsody”. Grupa Niemen zakończyła działalność jesienią 1973.
W 1974 roku, do studia weszła nowa formacja nazwana Niemen Aerolit. Niecały rok później ukazał się album, na którym – poza organami Hammonda – Niemen wykorzystywał także mellotron i syntezatory Mooga. Działalność grupy przerwała śmierć perkusisty Piotra Dziemskiego w marcu 1975.
W tym samym roku, Czesław Niemen wydał „Katharsis”, nagrany całkowicie samodzielnie album, przy znaczącym wykorzystaniu instrumentów elektronicznych. Kolejną płytą był potrójny album „Idee Fixe”, stworzony podczas licznych sesji z muzykami Aerolitu oraz – ponownie – ze Zbigniewem Namysłowskim. Lata 1976-80, upłynęły głównie na licznych trasach koncertowych, od ZSRR po USA i od jazzowego festiwalu w Bombaju po Festiwal Młodzieży w Hawanie. W styczniu 1980 roku, na targach MIDEM w Cannes, Niemen promował kompilacyjną płytę „Postscriptum”.
Przez lata osiemdziesiąte, Niemen występował sporadycznie i w zmieniających się składach, a z czasem także solo. Po wznowieniach klasycznych albumów, w 1989 roku, ukazał się przygotowywany przez lata solowy materiał – płyta „Terra Deflorata” zawierała eksperymentalną, elektroniczną muzykę ilustrującą autorskie teksty Niemena.
W 1995 roku, pojawiła się pierwsza autoryzowana przez artystę kompilacja wydana oficjalnie na CD – „Sen o Warszawie”, za którą podążyły reedycje wcześniejszych albumów. W 1999 roku, w plebiscycie tygodnika „Polityka”, Niemen został uznany polskim artystą wszech czasów.
Ostatnia płyta, zawierająca premierowy materiał, „spodchmurykapelusza”, kontynuująca eksperymenty z elektroniką, pojawiła się jesienią 2001, jednak artysta był już wtedy bardziej zainteresowany malarstwem i grafiką komputerową niż muzyką.
Czesław Niemen przez ostatnie lata życia zmagał się z chorobą nowotworową. Zmarł 17 stycznia 2004. Urna z jego prochami została złożona na warszawskich Powązkach 30 stycznia, podczas ceremonii, która zgromadziła kilka tysięcy fanów i wielu zaprzyjaźnionych muzyków.
Dyskografia:
-
- Dziwny jest ten świat – Muza, 1967;
-
- Sukces – Muza, 1968;
-
- Czy mnie jeszcze pamiętasz? – Muza, 1969;
-
- Enigmatic – Muza, 1970;
-
- Niemen – Muza, 1971;
-
- Muzyka teatralna i telewizyjna – Muza, 1971 (z Wandą Warską i Andrzejem Kurylewiczem);
-
- Strange Is This World – CBS, 1972;
-
- Ode To Venus – CBS, 1973;
-
- Vol. 1 / Vol. 2 – Muza, 1973;
-
- Russische Lieder – CBS, 1973;
-
- Mourner’s Rhapsody – CBS, 1974;
-
- Niemen Aerolit – Muza, 1975;
-
- Katharsis – Muza, 1976;
-
- Idee Fixe – Muza, 1978;
-
- Postscriptum – Muza, 1980;
-
- Samarpan – Muza, 1987 (ze Sławomirem Kulpowiczem);
-
- Terra Deflorata – Veriton, 1989;
-
- spodchmurykapelusza – EMI Music Polska, 2001.
portalzpb.pl na podstawie culture.pl
wideo: Stare Wasiliszki, miejsce urodzin Czesława Niemena