Nazywamy jego ojcem polskiej opery narodowej. Mimo to Stanisław Moniuszko jest w gruncie rzeczy postacią mało znaną.
Stanisław Moniuszko urodził się 5 maja 1819 w majątku Ubiel k. Mińska. Obecnie to kompletnie wyludniony kawałek terenu, niecałe 40 km na południowy wschód od Mińska.
Po krótkim okresie nauki domowej pod kierunkiem matki Elżbiety, od 1827 roku Stanisław kształcił się w grze na fortepianie u Augusta Freyera w Warszawie, zaś od 1830 roku – u Dominika Stefanowicza w Mińsku. W 1836 roku, podczas pobytu w Wilnie, poznał swoją przyszłą żonę – Aleksandrę Müllerównę. Rok później, wyjechał na studia do Berlina, gdzie uczył się harmonii, kontrapunktu, instrumentacji i dyrygentury pod kierunkiem Carla Friedricha Rungenhagena, dyrektora Towarzystwa Muzycznego „Singakademie”. Moniuszko odbywał wówczas też praktykę, prowadząc chóry i akompaniując śpiewakom. Poznawał wielki repertuar operowy, oratoryjny i symfoniczny, technikę dyrygowania oraz cały proces przygotowywania dzieł do wystawienia. Wszystko to przyswajał sobie biorąc udział w próbach prowadzonych przez Rungenhagena oraz goszczącego wówczas w Berlinie, Gaspara Spontiniego.
Po trzyletnim pobycie w Berlinie, w 1840 roku Moniuszko powrócił do kraju.
fot.Wikimedia
Ożenił się ze wspomnianą Aleksandrą Müllerówną i zamieszkał z nią w Wilnie, gdzie został prywatnym nauczycielem gry na fortepianie oraz objął stanowisko organisty w tamtejszym Kościele św. Jana. Jego działalność znacząco przyczyniła się do ożywienia muzycznego środowiska wileńskiego. Przy Kościele św. Jana, Moniuszko zorganizował amatorski zespół chóralny, z którym podczas kilku miesięcy jego istnienia wykonał – z towarzyszeniem doraźnie zorganizowanej orkiestry – „Requiem” Wolfganga Amadeusa Mozarta oraz fragmenty oratoriów „Stworzenie świata” Josepha Haydna i „Św. Paweł” Felixa Mendelssohna-Bartholdy’ego. Na jednym z koncertów orkiestra pod jego batutą, wykonała również dzieła Gaspara Spontiniego, Felixa Mendelssohna i Ludwiga van Beethovena. Stanisław Moniuszko odbywał w tamtym czasie podróże artystyczne do Petersburga. Zapoznawał tamtejszą publiczność ze swoją twórczością, zyskując duże uznanie i przychylną mu prasę. Wtedy też nawiązał bliską znajomość z wybitnymi muzykami rosyjskimi, m.in. Michaiłem Glinką, Aleksandrem Dargomyżskim, Cezarem Cui, czy Aleksandrem Sierowem.
W 1848 roku, w Wilnie przygotował i osobiście poprowadził prawykonanie pierwszej, dwuaktowej wersji opery „Halka”. W 1854 roku, przy współudziale Achillesa Bonoldiego, założył Towarzystwo im. św. Cecylii, którego członkowie-amatorzy, dawali pod jego batutą dwa razy do roku publiczne koncerty. Po triumfie, jaki odniosła w styczniu 1858 roku, warszawska premiera czteroaktowej wersji „Halki”, odbył podróż artystyczną do Niemiec i Francji. Po powrocie, 1 sierpnia 1858 roku, został powołany na stanowisko pierwszego dyrygenta Opery Polskiej w Teatrze Wielkim w Warszawie. Pierwszym dziełem, jakie wystawił jeszcze w tym samym roku, była jego własna jednoaktowa opera „Flis”.
Podczas piętnastu niemal lat pracy na tym stanowisku przygotował i wystawił kolejno wszystkie swoje opery. Ograniczał się prawie wyłącznie, z niewielkimi wyjątkami (jak np. opery „Haydée” i „Koń spiżowy” Daniela François Esprit Aubera) do dyrygowania własnymi dziełami. Prowadził ponadto sporadycznie chóry w kościołach warszawskich, m.in. w kościele ewangelickim wystawił oratorium „Eliasz” Felixa Mendelssohna. Występował także corocznie jako dyrygent na koncertach kompozytorskich. W 1862 roku, ponownie wybrał się do Paryża, licząc na wystawienie tam którejś ze swoich oper, jednak z różnych powodów, okazało się to niemożliwe. Okres powstania styczniowego zahamował prace kompozytora, ciężkie warunki polityczne nie sprzyjały bowiem twórczości. W 1865 roku, wystawienie opery „Straszny dwór” wywołało kolejną falę pozytywnych recenzji i docenienia kunsztu Moniuszki przez widownię. Nowa opera odniosła sukces podobny do sukcesu „Halki”.
Jeszcze w 1864 roku, Moniuszko rozpoczął wykłady z zakresu harmonii, kontrapunktu i kompozycji oraz prowadził zespół chóralny w Instytucie Muzycznym w Warszawie. Jego uczniami byli m.in. Zygmunt Noskowski i Henryk Jarecki.
Poza twórczością sceniczną Moniuszkę kojarzymy również z pieśniami. Czasem nazywamy go nawet polskim Schubertem. W sumie stworzył ponad 300 pieśni. Większość z nich (dokładnie 267) opublikowana została w 12 zbiorach zatytułowanych Śpiewniki domowe. Pieśni przeznaczone były do muzykowania domowego i sięgały do tekstów wybitnych polskich poetów, między innymi Adama Mickiewicza. Józefa Ignacego Kraszewskiego, czy Jana Czeczota.
Stanisław Moniuszko zmarł nagle na atak serca. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W Ubielu w latach 80. XX wieku powstało muzeum jego imienia, a w 2016 roku w Mińsku odsłonięto pomnik Stanisława Moniuszki i współpracującego z nim Wincentego Dunina-Marcinkiewicza, librecisty. Postaci na pomniku określono “twórcami klasycznej opery białoruskiej”, skąd możemy wnioskować, że Białorusini nazywają Moniuszkę swoim kompozytorem narodowym.
portalzpb.pl na podstawie culture.pl