Parafia w Wawiórce, jedna z najstarszych w dekanacie lidzkim, ma bogatą i burzliwą historię, sięgającą początków XV wieku. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1413 roku, kiedy to z inicjatywy Michała Gałginowicza wzniesiono tu kościół pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej. W 1500 roku istniały już dwie parafie: w Wielkiej (Starej) i Małej Wawiórce.
W połowie XVI wieku parafia w Wielkiej Wawiórce uchodziła za jedną z najbogatszych w diecezji wileńskiej, w przeciwiewieństwie do „ubogiej” parafii w Małej Wawiórce. W 1568 roku wspólnota przeszła na kalwinizm, jednak dzięki jezuitom, którzy założyli tu swoją misję, od 1648 roku ponownie stała się katolicka. Odrodzona świątynia została rekonsekrowana pod wezwaniem św. Franciszki. Wojna z Moskwą w latach 1654–1667 przyniosła zniszczenie zarówno kościoła, jak i miasteczka.
Odbudowa i rozwój parafii
Możliwe, że świątynię reaktywowano już w 1659 roku. Pierwszy murowany kościół, zastępujący zniszczoną drewnianą budowlę, powstał w latach 1840–1844 dzięki funduszom miejscowego ziemianina Samuela Kostrowickiego. Również konsekrowano go na cześć św. Franciszki Rzymianki. Była to świątynia o ascetycznej dekoracji, bez wieży.
W XIX wieku parafia wawiórska wchodziła w skład różnych dekanatów, by ostatecznie powrócić do dekanatu lidzkiego, do którego należy i dziś. Przed II wojną światową parafia liczyła blisko 9000 wiernych. Aktywnie uczestniczyła w powstaniu styczniowym 1863 roku. Proboszcz, ks. Raimund Ziemacki, został rozstrzelany na Łukiszkach w Wilnie 5 czerwca 1863 roku za przeczytanie manifestu powstańców. Mimo represji władzom nie udało się zamknąć kościoła, co świadczyło o silnej wierze katolickiej w regionie.
Współczesny kościół Przemienienia Pańskiego
Obecny, majestatyczny kościół w stylu neobarokowym, został wzniesiony w 1928 roku, a jego znacząca przebudowa odbyła się staraniem proboszcza ks. Franciszka Pieściuka. Wtedy to kościół otrzymał nowy tytuł – Przemienienia Pańskiego. Uroczystej konsekracji dokonał 13 listopada 1928 roku lidzki dziekan ks. Hipolit Bojaruniec. Budowa trwała jeszcze kilka lat – w 1929 roku powstały chóry organowe, a w 1932 roku zakończono budowę wież i drewnianego stropu. Organy na 15 głosów zainstalowano w 1936 roku.
Architektura i wnętrze
Kościół jest dwuwieżową, trzynawową bazyliką z prostokątną absydą i transeptem. Główna fasada, zwieńczona neobarokowym frontonem, flankowana jest dwiema pięciokondygnacyjnymi wieżami-dzwonnicami, zakończonymi ozdobnymi kopułami.
Wnętrze zdobią trzy drewniane, rzeźbione ołtarze oraz jeden kamienny, będący ołtarzem dawnego kościoła w prawej nawie. Główny ołtarz, wykonany w sierpniu 2004 roku, prezentuje obraz Przemienienia Pańskiego (kopię słynnej stacji Rafaela) oraz betonowe figury świętych Piotra i Pawła. W skrzydłach transeptu znajdują się ołtarze boczne: po lewej stronie Matki Bożej Wawiórskiej , a po prawej dwukondygnacyjny ołtarz św. Antoniego.
Wierni aktywnie bronili swojej świątyni w czasach władzy radzieckiej, utrzymując życie religijne nawet bez stałego proboszcza. Po renowacji, odrodzona świątynia ponownie stanowi ozdobę Wawiórki, a w latach 1998–2000 zbudowano nowy murowany budynek plebanii i centrum parafialnego.
więcej zdjęć znajdziesz na https://portalzpb.pl/2025/05/21/kosciol-przemienienia-panskiego-w-wawiorce/