Grodno, miasto na styku kultur, leżące dziś w granicach Białorusi, od wieków było jednym z najważniejszych ośrodków polskiej kultury i historii. Dziś, choć przynależność państwowa uległa zmianie, polska tożsamość w Grodnie jest wciąż żywa i stanowi fascynujące zjawisko, zasługujące na szczególną uwagę. Mówienie o Polakach w Grodnie to nie tylko opowieść o mniejszości narodowej, ale także o bogatej, wielowarstwowej historii, której ślady są widoczne na każdym kroku.
Spacerując po ulicach Grodna, napotyka się na liczne architektoniczne perły, które przypominają o tej historycznej symbiozie. Barokowy kościół farny św. Franciszka Ksawerego, dawny klasztor bernardynów, czy monumentalny zamek – każdy z tych obiektów ma w swojej historii polski rodowód. To właśnie wokół tych miejsc przez stulecia kształtowała się polska społeczność pielęgnująca język, wiarę i tradycje.
Współcześnie polska mniejszość w Grodnie, według oficjalnych danych, liczy kilkadziesiąt tysięcy osób, co stanowi znaczący procent mieszkańców miasta. Rzeczywista liczba osób czujących się Polakami jest jednak prawdopodobnie dużo wyższa, co wynika z procesów historycznych i często skomplikowanych koligacji rodzinnych. Polacy z Grodzieńszczyzny to nie jednolita grupa. Znajdziemy wśród nich zarówno potomków szlachty, jak i chłopów, a także inteligencję i pracowników fizycznych. Łączy ich jedno – silne przywiązanie do polskości, które manifestuje się tu na wielu płaszczyznach.
Jednym z najważniejszych filarów polskości w Grodnie jest Kościół rzymskokatolicki. Kościoły są nie tylko miejscami kultu, ale także ośrodkami życia kulturalnego i społecznego. To tu odbywają się Msze święte w języku polskim, kultywowane są polskie zwyczaje, a księża pełnią często nie tylko rolę duszpasterzy, ale również animatorów kultury. Język polski jest obecny w liturgii, ale również w codziennych kontaktach międzyludzkich, co jest szczególnie cenne w obliczu presji rusyfikacyjnej.
Polacy w Grodnie stanowią żywy pomost pomiędzy historią a teraźniejszością. Ich obecność jest dowodem, że przynależność do narodu to nie tylko kwestia granic państwowych, ale przede wszystkim świadomości, języka, wiary i kultury. Dziś, w XXI wieku, Grodno nadal jest miastem, w którym bije polskie serce, a losy jego polskich mieszkańców są nierozerwalnie splecione z historią całej Rzeczypospolitej. Ich walka o zachowanie tożsamości jest inspirującym świadectwem siły ducha i wierności tradycji, co zasługuje na szczególny szacunek i wsparcie.
Stanisław Okuniewicz