27 lipca przypada 120. rocznica urodzin Jerzego Giedroycia – jednego z najwybitniejszych polskich intelektualistów XX wieku, założyciela i wieloletniego redaktora naczelnego paryskiej „Kultury”. Był nie tylko wydawcą i publicystą, ale także wizjonerem, którego idee wywarły ogromny wpływ na polską myśl polityczną oraz kształtowanie relacji Polski z jej wschodnimi sąsiadami.
fot. kulturaparyska.com
Dla mieszkańców dzisiejszej Białorusi szczególne znaczenie ma fakt, że Jerzy Giedroyc urodził się 27 lipca 1906 roku w Mińsku. Choć większość życia spędził poza granicami ojczyzny, nigdy nie przestał myśleć o Polsce i o przyszłości narodów Europy Środkowo-Wschodniej.
Redaktor, który stworzył intelektualne centrum wolnej Polski
Po II wojnie światowej Giedroyc osiadł we Francji, gdzie założył Instytut Literacki i miesięcznik „Kultura”. Paryska „Kultura” szybko stała się najważniejszym polskim pismem emigracyjnym oraz miejscem swobodnej debaty o historii, polityce i kulturze. Publikowali na jej łamach najwybitniejsi polscy pisarze, publicyści i myśliciele, a samo czasopismo przez dziesięciolecia było symbolem niezależnej myśli i wolnego słowa.
Jerzy Giedroyc wierzył, że kultura i odpowiedzialne słowo mają moc zmieniania rzeczywistości. Dzięki jego pracy „Kultura” stała się intelektualnym zapleczem środowisk walczących o wolność Polski i innych narodów zniewolonych przez komunizm.
Myśl, która wyprzedziła swoją epokę
fot. kulturaparyska.com
Jednym z najważniejszych osiągnięć Giedroycia było sformułowanie wraz z Juliuszem Mieroszewskim koncepcji, która na trwałe wpisała się do polskiej polityki wschodniej. W 1974 roku na łamach „Kultury” przedstawili oni tezę, że niepodległość Ukrainy, Litwy i Białorusi jest warunkiem bezpieczeństwa oraz trwałej niepodległości Polski.
Była to myśl odważna i dalekowzroczna. Giedroyc przekonywał, że podporządkowanie tych państw Rosji zawsze będzie oznaczało zagrożenie również dla Polski. Współczesne wydarzenia pokazują, jak prorocze okazały się jego przewidywania. Dlatego jego koncepcja pozostaje jednym z fundamentów polskiej polityki wobec wschodnich sąsiadów.
„Jerzy Giedroyc. Gra o Polskę” – wystawa w Senacie RP
fot. senat.gov.pl
Obchody Roku Jerzego Giedroycia, ustanowionego przez Senat RP, stały się okazją do przypomnienia jego niezwykłego dorobku. 22 lipca w Senacie została otwarta wystawa „Jerzy Giedroyc. Gra o Polskę”, przygotowana przez Bibliotekę Narodową z inicjatywy wicemarszałka Senatu Rafała Grupińskiego.
Podczas inauguracji marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska podkreśliła, że Giedroyc był „niezależnym i niepokornym myślicielem”, który stworzył fundamenty wolnej Polski, mimo że większość życia spędził na emigracji. Zaznaczyła, że jego działalność była nieustanną walką o niepodległe, suwerenne państwo oparte na tradycji, kulturze i odpowiedzialności za słowo.
Marszałek przypomniała również, że wpływ Giedroycia na polską politykę zagraniczną pozostaje widoczny do dziś, szczególnie w relacjach z Ukrainą, Litwą i Białorusią. Jak podkreśliła: „Dziś, w obliczu wojny, jego myśl rozbrzmiewa z wielką siłą. Dialog jest siłą. Dialog z sąsiadami to siła, a nie słabość”.
fot. kulturaparyska.com
Jerzy Giedroyc zmarł 14 września 2000 roku w Maisons-Laffitte pod Paryżem, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś inspiruje historyków, polityków i ludzi kultury. Jego życie pokazuje, że nawet będąc daleko od ojczyzny, można skutecznie wpływać na jej przyszłość.
Dla Polaków mieszkających na Białorusi postać Giedroycia ma wymiar szczególny. Urodzony w Mińsku, przez całe życie pozostawał związany z ziemiami dawnej Rzeczypospolitej i konsekwentnie podkreślał znaczenie dobrych relacji między narodami naszego regionu. Pozostawił po sobie nie tylko imponujący dorobek wydawniczy, lecz przede wszystkim ideę współpracy, wzajemnego szacunku i odpowiedzialności za wspólną przyszłość Europy Środkowo-Wschodniej. W 120. rocznicę jego urodzin warto przypomnieć człowieka, którego wizja wolnej Polski i wolnych sąsiadów okazała się jedną z najbardziej przenikliwych koncepcji politycznych XX wieku.
Mikołaj Gawrasz