Związek Polaków na Białorusi to przede wszystkim ludzie – ci, którzy przez lata tworzyli i nadal tworzą jego środowisko, poświęcając swój czas, energię i talent, by polskość na tych ziemiach mogła trwać. Jednym z nich był Stanisław Kiczko – malarz, działacz społeczny i ceniony animator polskiego życia artystycznego na Białorusi. Przez ponad dwie dekady kierował Towarzystwem Plastyków Polskich przy Związku Polaków, integrując środowisko artystów i troszcząc się o obecność sztuki w życiu polskiej społeczności. Jego działalność wykraczała jednak daleko poza pracę artystyczną – była także formą służby polskiej kulturze i ważnym elementem budowania wspólnoty. Stanisław Kiczko pozostawił po sobie nie tylko obrazy i grafiki, lecz także trwały dorobek społeczny i artystyczny. Jego działalność do dziś pozostaje częścią pamięci o polskim dziedzictwie Grodzieńszczyzny oraz o ludziach, którzy swoją pracą przyczyniali się do jego zachowania.
Miejsce dla polskiej sztuki
Towarzystwo Plastyków Polskich przy Związku Polaków na Białorusi powstało w 1992 roku z inicjatywy grupy malarzy z Grodna, Brześcia, Witebska i innych miast Białorusi. Był to czas, kiedy po zmianach politycznych końca XX wieku, polska społeczność otrzymała nowe możliwości organizowania życia kulturalnego i pielęgnowania własnej tradycji. Artyści potrzebowali wówczas nie tylko miejsca do prezentowania swoich prac, lecz także środowiska, które pozwalałoby im wspólnie działać i rozwijać swoją twórczość.
Z biegiem lat Towarzystwo Plastyków Polskich stało się ważnym elementem polskiego życia kulturalnego na Białorusi. Organizowane wystawy, plenery i spotkania artystyczne skupiały twórców różnych pokoleń i pozwalały prezentować ich dorobek szerszej publiczności. Jedną z najważniejszych postaci tego środowiska był Stanisław Kiczko, który przez ponad 20 lat pełnił funkcję prezesa Towarzystwa.
Jego działalność nie ograniczała się do własnej twórczości. Angażował się w organizowanie życia artystycznego, wspierał inicjatywy środowiska plastyków i zabiegał o to, aby sztuka zajmowała ważne miejsce w działalności Związku Polaków na Białorusi.
Malarz świątyń i pamięci
W twórczości Stanisława Kiczki szczególne miejsce zajmowała tematyka religijna i historyczna. Artysta chętnie sięgał po motywy związane z architekturą sakralną Grodzieńszczyzny. Kościoły, kaplice i inne miejsca kultu, były dla niego nie tylko interesującymi obiektami artystycznej obserwacji, ale również świadectwami historii regionu.
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć w jego dorobku był cykl „Kościoły Grodzieńszczyzny”. Powstające obrazy i grafiki dokumentowały świątynie, które przez dziesięciolecia pozostawały ważnymi miejscami życia religijnego i społecznego mieszkańców regionu.
W pracach Kiczki architektura sakralna łączyła się z pamięcią o miejscach i ludziach. Artysta utrwalał na płótnie i papierze obiekty, które były częścią krajobrazu tego regionu, a jednocześnie przypominały o jego bogatej historii.
Premierowa wystawa cyklu „Kościoły Grodzieńszczyzny” odbyła się w Białymstoku. Prezentacja prac była ważnym wydarzeniem zarówno w artystycznym dorobku Kiczki, jak i w działalności środowiska skupionego wokół Towarzystwa Plastyków Polskich.
W dorobku artysty znalazła się również praca przekazana w darze papieżowi Janowi Pawłowi II. Gest ten miał szczególną wymowę, łącząc twórczość Kiczki z tradycją religijną i polskim dziedzictwem, które zajmowało ważne miejsce w jego artystycznych zainteresowaniach.
Artysta, który budował wspólnotę
Stanisław Kiczko był nie tylko twórcą, lecz także organizatorem życia kulturalnego. Jako prezes Towarzystwa Plastyków Polskich przez lata angażował się w przygotowywanie wystaw, plenerów i spotkań artystycznych. Dzięki tym inicjatywom prace polskich artystów były obecne podczas ważnych wydarzeń organizowanych przez Związek Polaków na Białorusi.
Wystawy plastyków towarzyszyły jubileuszom, obchodom świąt, konferencjom i innym wydarzeniom związanym z działalnością polskiej organizacji. Sztuka stawała się w ten sposób nie tylko formą indywidualnej wypowiedzi artystycznej, ale również częścią życia społecznego.
Ważnym elementem działalności Towarzystwa były plenery poświęcone postaciom i miejscom związanym z polską kulturą. Artyści spotykali się między innymi w miejscach związanych z Elizą Orzeszkową, Adamem Mickiewiczem czy Czesławem Niemenem.
Podczas takich spotkań powstawały prace inspirowane krajobrazem, historią i dziedzictwem poszczególnych miejsc. W ten sposób wydarzenia artystyczne stawały się również okazją do przypominania wielkich postaci, które na trwałe zapisały się w historii polskiej kultury.
Polska kultura zapisana w obrazach
Działalność Stanisława Kiczki przypadła na czas, w którym sztuka odgrywała ważną rolę w podtrzymywaniu więzi kulturowych polskiej społeczności na Białorusi. Obraz przedstawiający zabytkowy kościół, pejzaż związany z ważnym miejscem czy postać wybitnego przedstawiciela polskiej kultury, mogły być jednocześnie dziełem artystycznym, jak i formą zachowania pamięci.
Kiczko przez lata współtworzył środowisko, w którym artyści mogli rozwijać własną twórczość, a jednocześnie uczestniczyć w przedsięwzięciach związanych z historią i kulturą Polaków. W jego działalności artystycznej i społecznej te dwa obszary często się przenikały.
Dziedzictwo, które pozostaje
Stanisław Kiczko zmarł w 2015 roku. Wraz z jego odejściem polskie środowisko artystyczne na Białorusi straciło twórcę i wieloletniego organizatora życia kulturalnego. Pozostały jednak jego obrazy, grafiki oraz inicjatywy, w których przez lata uczestniczył.
Szczególnie symbolicznym wydarzeniem stał się dar rodziny artysty przekazany w pierwszą rocznicę jego śmierci. Część grafik z cyklu „Kościoły Grodzieńszczyzny” trafiła wówczas do bazyliki katedralnej w Grodnie.
Prace powróciły więc do miejsca, którego historia i duchowe dziedzictwo przez lata inspirowały artystę. Stały się jednocześnie częścią przestrzeni, którą Stanisław Kiczko tak często utrwalał w swojej twórczości.
Robert Suchodolski