W samym centrum Pińska wznosi się jedna z najcenniejszych świątyń katolickich na historycznych ziemiach dawnej Rzeczypospolitej. Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to nie tylko wyjątkowy zabytek architektury barokowej, lecz także miejsce, w którym historia Polesia splata się z dziejami Kościoła katolickiego, polskiej kultury i losami ludzi, którzy przez stulecia tworzyli duchowe oblicze tej ziemi. W jej podziemiach spoczywają dwaj niezwykli duchowni: biskup Zygmunt Łoziński i kardynał Kazimierz Świątek.
fot. catholic.by
Od książęcej fundacji do franciszkańskiej świątyni
Początki pińskiej parafii katolickiej sięgają średniowiecza. Za jej fundatora i założyciela pierwszego kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny uznawany jest książę Zygmunt Kiejstutowicz, który w 1396 roku ufundował w Pińsku świątynię dla franciszkanów. Pierwotnie była to budowla drewniana, wielokrotnie niszczona przez pożary, które nawiedzały miasto.
Obecny murowany kościół powstawał od około 1712 roku. Budowa trwała kilkadziesiąt lat, a charakterystyczną, dwuwieżową fasadę ukończono około 1766 roku. Świątynia wraz z przylegającym klasztorem franciszkańskim stała się jednym z najbardziej reprezentacyjnych zespołów sakralnych Pińska.
fot. wikipedia/domena publiczna
Kościół pełnił jednocześnie funkcję świątyni zakonnej i parafialnej. Sytuacja zmieniła się w 1852 roku, kiedy władze carskie doprowadziły do kasaty klasztoru franciszkanów. Świątynia pozostała jednak miejscem modlitwy miejscowych katolików.
Barokowe piękno ukryte w detalach
fot. catholic.by
Wnętrze pińskiej katedry zachwyca bogactwem barokowego wystroju. Szczególną uwagę przyciągają XVIII-wieczne ołtarze, ozdobione misternymi ornamentami snycerskimi i licznymi figurami. Całość uzupełnia barokowa ambona, obrazy oraz elementy wyposażenia pochodzące z różnych epok.
Wśród cennych zabytków świątyni znajduje się również obraz przedstawiający Matkę Bożą, nazywany Madonną Pińską, autorstwa Alfreda Römera – artysty wywodzącego się z poleskiego środowiska ziemiańskiego.
Krypta, w której spoczywają wybitni hierarchowie
Szczególne znaczenie dla historii Kościoła katolickiego na Polesiu mają podziemia katedry. W krypcie pod prezbiterium znajdują się groby dwóch wybitnych hierarchów, których życie i działalność na trwałe zapisały się w historii katolicyzmu na Białorusi.
Pierwszym z nich jest biskup Zygmunt Łoziński (1870–1932) – pierwszy ordynariusz odnowionej diecezji pińskiej, powołanej do życia w 1925 roku. Był człowiekiem niezwykłej wiary, oddanym pracy duszpasterskiej i trosce o wiernych. Wcześniej pełnił posługę biskupa mińskiego. Zasłynął skromnością, głęboką duchowością i poświęceniem dla Kościoła. Zmarł w opinii świętości, a jego doczesne szczątki spoczywają w podziemiach pińskiej katedry.
fot. catholic.by
Drugą postacią jest kardynał Kazimierz Świątek (1914–2011) – jeden z najbardziej znanych duchownych katolickich XX wieku na Białorusi. Jego życie było naznaczone prześladowaniami ze strony sowieckiego reżimu. W 1941 roku uniknął egzekucji po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, a w grudniu 1944 roku został ponownie aresztowany przez NKWD i skazany na dziesięć lat łagrów. Na Polesie powrócił w 1954 roku.
Przez kolejne dziesięciolecia pozostał wierny swojej kapłańskiej misji. Był proboszczem pińskiej parafii, a po odrodzeniu struktur Kościoła katolickiego na Białorusi został arcybiskupem metropolitą mińsko-mohylewskim i pierwszym kardynałem z tego kraju. Zmarł 21 lipca 2011 roku. Jego grób w krypcie katedry stał się miejscem modlitwy i pamięci wiernych.
Katedra, która przetrwała najtrudniejsze czasy
W 1925 roku, po utworzeniu diecezji pińskiej, kościół otrzymał rangę katedry. W czasie II wojny światowej i w okresie powojennym świątynia pozostała czynna, choć władze komunistyczne podejmowały działania wymierzone w życie religijne.
Szczególną rolę w ocaleniu katedry odegrał ksiądz Kazimierz Świątek, który po powrocie z zesłania podjął posługę duszpasterską w Pińsku. Dzięki jego determinacji oraz przywiązaniu miejscowych katolików do świątyni udało się zachować ją jako miejsce kultu religijnego.
W 1991 roku, po odnowieniu struktur diecezji pińskiej, świątynia ponownie stała się katedrą. Dziś pozostaje jedną z najważniejszych katolickich budowli sakralnych na Białorusi i wyjątkowym świadectwem wielowiekowej obecności Kościoła na Polesiu.
Pińska katedra to miejsce, w którym przeszłość nie jest jedynie zamkniętym rozdziałem historii. Żyje w murach świątyni, barokowych ołtarzach, starych epitafiach i kryptach, w których spoczywają ludzie zasłużeni dla wiary i tej ziemi. To właśnie tutaj można najlepiej zrozumieć, jak wiele pokoleń Poleszuków, Polaków i katolików różnych narodowości łączyła wspólna historia i duchowe dziedzictwo.
Angelina Wasilewicz
