Jan Brzechwa, choć znany przede wszystkim jako autor wierszy dla dzieci, w swojej twórczości nie stronił od nawiązań do różnych regionów Polski, w tym do Kresów Wschodnich. Te echa dawnych ziem Rzeczypospolitej pojawiają się w kilku jego utworach, a zwłaszcza w dwóch wierszach: „Babulej i Babulejka” oraz „Śpioch”.
fot. domena publiczna
W wierszu „Babulej i Babulejka”, Brzechwa kreuje postacie o kresowym rodowodzie. To starsi ludzie, których imiona brzmią swojsko, a zarazem nieco archaicznie. Mieszkają w miejscowości pod Oszmianą, miastem na terenie dzisiejszej Białorusi. W wierszu „Babulej i Babulejka” czytamy:
Pod Oszmianą nad Wilejką
Żył Babulej z Babulejką,
Ona była czarodziejką,
On – rzecz prosta – czarodziejem
I jadali mak z olejem
Babulejka z Babulejem.
Babulejka raz powiada:
„Babuleju, tak się składa,
Że mam starą koźlą skórę
Odwieźć dziś na Łysą Górę”…
Wiersz „Śpioch” również zawiera odniesienia do Kresów. Główny bohater utworu, tytułowy śpioch, to postać leniwa i ociężała, która niechętnie opuszcza swoje łóżko. Brzechwa opisuje go w następujący sposób:
fot. domena publiczna
Żył sobie raz chłop na świecie,
Mieszkał w smorgońskim powiecie,
A zwał się Drzemalski Roch,
Największy pod słońcem śpioch.
Kto inny sieje i orze,
A on się wyspać nie może.
Od świtu śpi aż po świt:
Po prostu hańba i wstyd…
Wzmianka o smorgońskim powiecie (teraz rejon Smorgoński na terenie Białorusi) jest nawiązaniem do kresowej tożsamości śpiocha, który jest nieco oderwany od rzeczywistości.
Warto zauważyć, że odniesienia do Kresów w wierszach Brzechwy są raczej subtelne i nie stanowią głównego tematu utworów. Niemniej jednak, ich obecność świadczy o tym, że poeta miał świadomość kresowej tradycji i potrafił ją umiejętnie wpleść w swoją twórczość.
fot. wikipedia, domena publiczna
Jan Brzechwa, a właściwie Jan Wiktor Lesman, to jeden z najbardziej znanych i cenionych polskich poetów, satyryków oraz autorów literatury dziecięcej. Jego twórczość, pełna humoru, fantazji i niepowtarzalnego języka, na stałe wpisała się w kanon polskiej literatury.
Urodzony 15 sierpnia 1898 roku w Żmerynce na Podolu, Brzechwa wychowywał się w rodzinie o bogatych tradycjach intelektualnych. Był stryjecznym bratem Bolesława Leśmiana, który miał duży wpływ na jego literackie początki. Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, a w okresie międzywojennym pracował jako radca prawny w ZAiKS-ie, gdzie specjalizował się w prawie autorskim.
fot. domena publiczna
Literacki debiut Brzechwy miał miejsce w 1926 roku, kiedy to ukazał się jego tomik poezji „Oblicza zmyślone”. Jednak największą popularność przyniosła mu twórczość dla dzieci. Wiersze takie jak: „Tańcowała igła z nitką”, „Na straganie”, „Kaczka-dziwaczka” czy „Akademia pana Kleksa”, na stałe zagościły w dziecięcej wyobraźni i kanonie lektur, bawiąc i ucząc kolejne pokolenia.
fot. domena publiczna
Jan Brzechwa był mistrzem słowa, potrafiącym w prosty i zabawny sposób opowiadać o otaczającym nas świecie. Jego wiersze, pełne absurdalnego humoru i zaskakujących zwrotów akcji, rozbudzały dziecięcą wyobraźnię i uczyły kreatywnego myślenia. Nie bał się również poruszać trudniejszych tematów, takich jak samotność, strach czy przemijanie, robiąc to w sposób przystępny dla młodych czytelników.
fot. domena publiczna
Brzechwa zmarł 2 lipca 1966 roku w Warszawie, pozostawiając po sobie bogaty dorobek literacki, który na zawsze pozostanie w pamięci Polaków. Jego wiersze i bajki nadal bawią i uczą, a postacie, takie jak Pan Kleks czy Kaczka-Dziwaczka, na stałe wpisały się w kanon polskiej literatury, a nawet szerzej – polskiej kultury.