Napoleon Mateusz Tadeusz Orda urodził się 11 lutego 1807 roku w rodzinnym majątku Worocewicze na Polesiu Brzeskim. Ten oryginalny malarz i pianista, pochodził ze średnio zamożnej rodziny szlacheckiej – był synem Michała Ordy (marszałka powiatu kobryńskiego) i Józefy z Butrymowiczów. Imię Napoleon otrzymał na cześć cesarza Francji. 
Szkołę średnią ukończył w Świsłoczy. Od 1823 roku studiował matematykę na Uniwersytecie Wileńskim. Studiów jednak nie ukończył z powodu aresztowania za działalność w nielegalnej organizacji studenckiej i był więziony przez ponad rok. Potem, brał czynny udział w Powstaniu Listopadowym, za co został odznaczony Złotem Krzyżem Virtuti Militari i awansowany do stopnia kapitana.
W 1833 roku, zmuszony do emigracji, zamieszkał w Paryżu, gdzie dotarł pieszo po upadku powstania. Przyjaźnił się z Fryderykiem Chopinem. U niego oraz u Franciszka Liszta pobierał nauki gry na fortepianie i kompozycji. Pozostając pod wyraźnym wpływem mistrza Chopina, sam komponował konwencjonalne: polonezy, mazurki, walce i nokturny. W tym samym roku, zaczął pobierać nauki rysunku u pejzażysty, Pierre’a Girarda. Odbywał liczne podróże, podczas których malował i rysował weduty (pejzaże architektoniczne) miast i obiektów architektonicznych we Francji, Anglii, Belgii, Holandii, Hiszpanii, Portugalii i północnej Afryce.
Ożenił się z Francuzką, Ireną Bougle. W Paryżu prowadził Dom Komisowy (Maison de Commission). Od 1847 roku, był dyrektorem paryskiej Opery Włoskiej do czasu jej zamknięcia w okresie rewolucji lutowej (1848). Brał aktywny udział w życiu Wielkiej Emigracji. Od 1839 roku, był członkiem Towarzystwa Historyczno–Literackiego, a od 1848 roku, również Komitetu Emigracji Polskiej.
Gdy w 1856 roku, car Aleksander II, ogłosił amnestię dla powstańców, Napoleon Orda wrócił do rodzinnych Worocewicz. W 1862 roku, zamieszkał w Wierzchowni na Ukrainie jako guwerner w domu generała Adama Rzewuskiego. W 1860, utrwalił na papierze rodzinne Worocewicze i od tej pory, jego pasją stało się rysowanie polskich Kresów.
W 1872 roku, zaczął realizować dzieło swego życia. Podczas corocznych, odbywanych w lecie podróży, systematycznie utrwalał zabytkowe miejsca. W latach 1872–1874 – Wołynia, Podola i Ukrainy. W latach 1875–1877 – Litwy, Żmudzi, Inflant i Białorusi. W latach 1878–1879 – rysował zabytki Galicji, Wielkopolski i Prus Królewskich. W 1880 roku, sportretował tereny Królestwa Polskiego. Jego akwarele i rysunki, przedstawiające zabytkowe miejsca na ziemiach polskich, są często jedynym źródłem dokumentującym architekturę i otoczenie setek rezydencji, posiadłości, kościołów. Orda sygnował, ale też i opisywał swoje prace. Wykształcił własny rozpoznawalny styl, oddający charakter polskich krajobrazów.
Za jego życia, ukazało się osiem serii rysunków i akwarel w ramach pracy zatytułowanej „Album widoków historycznych Polski poświęcony Rodakom”. Zbiór zawierał 260 litografowanych rysunków i akwarel, spośród ponad tysiąca wykonanych przez autora.
Napoleon Orda zmarł 26 kwietnia 1883 roku w Warszawie. Został pochowany w Janowie koło Kobrynia. Znajduje się tam w kościele również własnoręcznie wykonany przez Ordę krzyż, odnaleziony w 1995 roku w podziemiach katedry pińskiej. Cmentarz w Janowie został doszczętnie zniszczony po 1980 roku przy budowie szkoły. Miejsce pochówku upamiętnia jedynie stara morwa, a górna połowa płyty nagrobnej znajduje się w Muzeum Polesia w Pińsku. W 1997 roku, na rynku w Janowie został odsłonięty pomnik Napoleona Ordy, autorstwa Igora Gołubiewa. Przedstawia on artystę na pniu drzewa ze szkicownikiem. Na rozstaju dróg do Worocewicz stanął zaś kamień z płaskorzeźbioną lirą i paletą.Duża część prac Napoleona Ordy przechowywana jest dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie i Krakowie.
Andrzej Kulbicki
fot. Muzeum Historii i Archeologii w Grodnie
Więcej zdjęć znajdziesz na https://portalzpb.pl/2025/01/09/napoleon-orda/