Franciszek Karpiński (1741–1825), to jeden z najwybitniejszych poetów polskiego Oświecenia, główny przedstawiciel nurtu sentymentalnego.
fot. Muzeum Narodowe w Warszawie
Urodził się 4 października 1741 roku w Hołoskowie na Pokuciu w rodzinie ubogiej szlachty. Mimo skromnych warunków materialnych, rodzice zapewnili mu staranne wykształcenie. Uczęszczał do kolegium jezuickim w Stanisławowie oraz do akademii we Lwowie, gdzie zdobył doktorat z filozofii i nauk wyzwolonych.
Choć początkowo przygotowywał się do stanu duchownego, to księdzem nie został. Po zakończeniu edukacji, przez kilka lat, pracował jako nauczyciel i opiekun na dworach magnackich. W 1780 roku, zadebiutował tomem „Zabawki wierszem i przykłady obyczajne”. Znalazła się tam m.in. słynna sielanka „Do Justyny, tęskność na wiosnę”. Utwór ten, podobnie jak inne jego sielanki, uczynił go czołowym reprezentantem polskiego sentymentalizmu.
Wkrótce Karpiński przeniósł się do Warszawy, gdzie został sekretarzem księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego. Po kilku latach, rozczarowany życiem dworskim, powrócił na wieś. W latach 1785–1792, przebywał w Białymstoku na dworze Branickich, gdzie powstały jego najsłynniejsze utwory religijne, zebrane w tomie „Pieśni nabożne”. Wśród nich znalazły się takie utwory jak: „Kiedy ranne wstają zorze”, „Wszystkie nasze dzienne sprawy” oraz kolęda „Bóg się rodzi”. Te utwory do dziś stanowią część polskiej tradycji religijnej.
fot. wikipedia
Karpiński pisał również wiersze patriotyczne. W utworze „Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta”, wyrażał tęsknotę za dawną potęgą Polski. „Pieśń dziada sokalskiego w kordonie cesarskim”, ukazywała z kolei trudną sytuację Polaków pod zaborami.
Franciszek Karpiński spędził ostatnie lata swojego życia na Podlasiu, poświęcając się pracy na roli i pisaniu wspomnień. W 1818 roku , został właścicielem majątku Chorowszczyzna, położonego w pobliżu Łyskowa. To właśnie tam osiadł na stałe i prowadził skromne życie ziemiańskie. W Łyskowie znajdował się kościół i klasztor misjonarzy, w którym Karpiński – będący osobą głęboko religijną – często uczestniczył w nabożeństwach.
Łysków miał dla niego duże znaczenie zarówno duchowe, jak i praktyczne, ponieważ był centralnym punktem jego okolicy. Po śmierci poety, w 1825 roku, został on pochowany na cmentarzu przykościelnym w Łyskowie. Jego grób, wyróżniający się charakterystycznym kształtem przypominającym wiejską chatę, do dziś jest świadectwem jego głębokiego związku z tym miejscem. Na grobie umieszczono napis: „Oto mój dom ubogi”, co podkreślało skromność Karpińskiego i jego przywiązanie do prostoty życia, które pielęgnował w swoich ostatnich latach.
fot. NAC
Mimo sławy i uznania, Karpiński nigdy nie zaznał szczęścia w miłości. Jego trzy największe miłości – każda o imieniu Justyna – pozostały jedynie literackimi muzami. Dorobek Karpińskiego łączy prostotę z głęboką emocjonalnością. Jego poezja, zarówno miłosna, religijna, jak i patriotyczna, jest nie tylko świadectwem ducha epoki, ale także ponadczasowym wyrazem uczuć i tęsknot.