19 września 1797 roku w Grodnie na świat przyszedł January Antoni Michał Suchodolski. Był najstarszym z siedmiorga dzieci Jana Suchodolskiego i Tekli Downarowicz. Młody January, wychowywany w duchu miłości do ojczyzny, w wieku 10 lat wyjechał do Warszawy. Trzy lata później wstąpił do Korpusu Kadetów Szkoły Elementarnej Artylerii i Inżynierów Wojsk Księstwa Warszawskiego.
Portret Januarego Suchodolskiego (1797-1875), autor nieznany; 1870, fot. wikipedia/domena publiczna
Sztuka i wojna: dwa oblicza patrioty
W 1823 roku został adiutantem Wincentego Krasińskiego, dowódcy pułku Grenadierów Gwardii Królewskiej. Mimo różnic w poglądach politycznych, obu panów połączyła przyjaźń. Ich drogi rozeszły się, gdy wybuchło powstanie listopadowe. Suchodolski, wierny swoim patriotycznym ideałom, dołączył do zrywu. Krasiński, zwolennik ugodowej polityki z Rosją, pozostał bierny.
Po upadku powstania, Suchodolski zmuszony był udać się na emigrację do Włoch. Tam, pod okiem wybitnego francuskiego malarza Horacego Verneta, doskonalił swój kunszt, specjalizując się w malarstwie batalistycznym. W Italii miał również okazję poznać innego wybitnego Polaka, poetę Juliusza Słowackiego. Do kraju powrócił w 1847 roku. Uniknął popowstańczych represji i został członkiem Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych.
January Suchodolski. Bitwa pod Tudelą (Wincenty Krasiński składa Napoleonowi zdobyte sztandary) (1827), Muzeum Narodowe w Warszawie, fot. wikipedia/domena publiczna
Później podróżował między Petersburgiem a Paryżem. W 1848 roku kupił majątek w Boimiu niedaleko Siedlec, a cztery lata później wyjechał do Krakowa, gdzie poznał Wincentego Pola. W 1860 roku aktywnie włączył się w życie artystyczne, stając się jednym z członków komitetu walczącego o utworzenie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Działał także w komitecie organizacyjnym Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie.
Ostatnie lata i dziedzictwo
January Suchodolski. Wjazd generała Jana Henryka Dąbrowskiego do Rzymu 3 maja 1798 przez bramę Porta del Popolo (1850), Muzeum Narodowe w Warszawie, fot. wikipedia/domena publiczna
W styczniu 1863 roku wybuchło kolejne powstanie narodowe. W walkach wziął udział syn malarza, Edward, który po upadku zrywu został schwytany. Posiadłość Suchodolskiego w Boimiu również ucierpiała podczas walk. January Suchodolski zmarł tam 20 marca 1875 roku w wieku 77 lat. Został pochowany na cmentarzu w Oleksinie koło Siedlec.
Jego twórczość, koncentrująca się wokół scen batalistycznych, stanowi cenną kronikę historii państwa polskiego, ze szczególnym uwzględnieniem wojen napoleońskich. Dzieła Suchodolskiego, pełne dynamiki i dramatyzmu, są dziś świadectwem heroizmu i tragedii tamtych czasów. Syn Zdzisław poszedł w ślady ojca i również został malarzem.
January Suchodolski. Odwrót spod Moskwy (1854), Muzeum Narodowe w Krakowie, fot. wikipedia/domena publiczna
Życie Januarego Suchodolskiego, przepełnione wojennymi i artystycznymi pasjami, to przykład bezkompromisowej służby ojczyźnie, zarówno z bronią, jak i pędzlem w dłoni. Jego obrazy są nie tylko arcydziełami sztuki, ale także wizualną opowieścią na temat polskiej walki o niepodległość.
Wioletta Urbanowicz