Edward Woyniłłowicz należy do najwybitniejszych postaci w historii polskich Kresów. Był nie tylko fundatorem słynnego Czerwonego Kościoła w Mińsku, ale także wybitnym społecznikiem, nowoczesnym gospodarzem, filantropem i człowiekiem głębokiej wiary. Jego życie pokazuje, że patriotyzm można realizować nie tylko poprzez walkę zbrojną, lecz także poprzez pracę, edukację i działalność społeczną.
Dzieciństwo i pochodzenie
Edward Woyniłłowicz urodził się 13 października 1847 roku w Ślepiance pod Mińskiem. Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej herbu Syrokomla. Odebrał staranne wykształcenie – ukończył Petersburski Instytut Technologiczny, odbywał praktyki w Belgii, Niemczech i Francji, poznając najnowocześniejsze metody gospodarowania. Po powrocie na Mińszczyznę z powodzeniem zarządzał rodzinnymi majątkami w Sawiczach i Puzowie.
Człowiek pracy i nowoczesności
Woyniłłowicz należał do grona najbardziej przedsiębiorczych ziemian swoich czasów. Wprowadzał nowoczesne technologie w rolnictwie, wspierał rozwój przemysłu rolnego oraz organizował spółdzielczość i kredyty dla właścicieli ziemskich.
Był współtwórcą i wieloletnim prezesem Mińskiego Towarzystwa Rolniczego. Dzięki jego działalności wielu polskich ziemian zdołało utrzymać swoje majątki mimo trudnej polityki władz carskich po powstaniu styczniowym. Premier Piotr Stołypin miał nawet nazwać go „Mińskim Bismarckiem”, doceniając jego zdolności organizacyjne.
Fundator Czerwonego Kościoła
Najbardziej znanym dziełem Edwarda Woyniłłowicza pozostaje kościół św. Szymona i św. Heleny w Mińsku, zwany Czerwonym Kościołem.
Świątynia powstała po tragicznej śmierci jego dwojga dzieci – dwunastoletniego Szymona i osiemnastoletniej Heleny. Zrozpaczony ojciec postanowił wznieść kościół jako pomnik ich pamięci. Budowę sfinansował niemal w całości z własnych środków, przeznaczając około 300 tysięcy rubli – była to wówczas ogromna fortuna. Kościół został konsekrowany 21 listopada 1910 roku. Do dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Mińska.
Dobroczyńca
Woyniłłowicz nie ograniczał swojej działalności do budowy kościoła. Finansował:
- szkoły,
- ochronki dla dzieci,
- szpitale,
- organizacje dobroczynne,
- stypendia dla młodzieży,
- pomoc dla ubogich bez względu na narodowość czy wyznanie.
Był przekonany, że obowiązkiem zamożnych jest służba społeczeństwu.
Działacz publiczny
Był członkiem Rady Państwa Imperium Rosyjskiego oraz przewodniczącym Koła Polskiego. Reprezentował interesy mieszkańców ziem dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, starając się łagodzić skutki rusyfikacji i broniąc praw katolików oraz polskiego ziemiaństwa. Jednocześnie unikał radykalizmu, wierząc, że trwałe zmiany osiąga się poprzez dialog, pracę i odpowiedzialność.
Wygnanie i ostatnie lata
Po traktacie ryskim jego rodzinne dobra znalazły się po stronie sowieckiej. Musiał opuścić ukochaną Mińszczyznę i osiedlił się w Bydgoszczy. Tam spisał swoje niezwykle cenne „Wspomnienia 1847–1928”, będące jednym z najważniejszych pamiętników opisujących życie polskich ziemian na Kresach. Zmarł 16 czerwca 1928 roku. W 2006 roku jego szczątki zostały przeniesione do Mińska i pochowane przy ufundowanym przez niego Czerwonym Kościele.
Proces beatyfikacyjny
Kościół katolicki uznał wyjątkowe świadectwo jego życia. W 2016 roku rozpoczął się proces beatyfikacyjny Edwarda Woyniłłowicza. Przysługuje mu tytuł Sługi Bożego, co jest pierwszym etapem na drodze do wyniesienia na ołtarze.
Ciekawostki
- Był krewnym rodziny Moniuszków i Wańkowiczów.
- Czerwony Kościół zawdzięcza swoją nazwę czerwonej cegle, z której został zbudowany.
- Przez całe życie uważał, że największym obowiązkiem człowieka jest służba Bogu i ludziom.
- Jego pamiętniki są dziś jednym z najcenniejszych źródeł do dziejów Mińszczyzny przełomu XIX i XX wieku.
- Mimo utraty rodzinnego majątku, nigdy nie wyrzekł się swoich kresowych korzeni i do końca życia uważał Mińszczyznę za swoją ojczyznę.
Paweł Bystrycki