Związek Polaków na Białorusi nie rezygnuje z działalności mimo trudnej sytuacji politycznej i zagrożeń, z jakimi od lat mierzy się polska społeczność. Podczas posiedzenia Rady Naczelnej ZPB w Białymstoku zdecydowano o przełożeniu zaplanowanego na 13 września zjazdu organizacji. Nowy termin wyznaczono na marzec 2027 roku. Powodem decyzji są względy bezpieczeństwa.
Posiedzenie odbyło się w poszerzonym składzie. Wzięło w nim udział ponad 50 osób – członkowie Rady Naczelnej, prezesi oddziałów terenowych oraz dyrektorzy działających przy ZPB Ośrodków Nauczania Języka Polskiego. W obradach uczestniczyły także Andżelika Borys i Andrzej Poczobut.
Spotkanie miało jednak znacznie szerszy wymiar niż sama decyzja o terminie zjazdu. Rozmawiano o przyszłości Związku, zachowaniu jego struktur i działalności oraz o tym, jak w obecnych warunkach wzmacniać polską edukację i angażować kolejne pokolenie.
Zjazd przełożony, działalność trwa
Przełożenie zjazdu na marzec 2027 roku nie oznacza więc zatrzymania działalności Związku. Przeciwnie – najbliższe miesiące mają być czasem dalszej pracy struktur, rozwoju polskiej edukacji i przygotowania organizacji na kolejne wyzwania.
Dla ZPB najważniejsze pozostają dziś trzy kwestie: bezpieczeństwo, zachowanie polskiej edukacji oraz przygotowanie młodego pokolenia do przejęcia odpowiedzialności za przyszłość polskiej społeczności na Białorusi.
– Musimy zachować to, co udało się zbudować, ale jednocześnie patrzeć dalej. Chcemy rozwijać nauczanie języka polskiego, zwiększać liczbę punktów edukacyjnych i przede wszystkim otworzyć ZPB jeszcze szerzej na młodych ludzi – podsumowuje Andżelika Borys.
Legalizacja ZPB – decyzja w rękach przyszłości
Ważnym punktem obrad była również kwestia legalizacji działalności Związku Polaków na Białorusi.
Rada Naczelna upoważniła Andżelikę Borys do wypracowania i podjęcia działań związanych z legalizacją ZPB. Prezes zaznaczyła jednak, że działania w tej sprawie zostaną podjęte dopiero po uzyskaniu odpowiednich informacji ze strony polskiej.
– Te działania będą podjęte wtedy, kiedy będziemy poinformowani przez stronę polską o tym, że jest oficjalna zgoda władz białoruskich – powiedziała Andżelika Borys.
Kwestia legalizacji jest jednym z najtrudniejszych wyzwań stojących przed organizacją. ZPB od lat działa w warunkach presji ze strony władz białoruskich, jednak jego struktury nadal funkcjonują, a działalność edukacyjna jest kontynuowana.
Andżelika Borys: potrzebujemy młodego pokolenia
Prezes ZPB Andżelika Borys wskazuje, że jednym z najważniejszych kierunków rozwoju organizacji jest dziś aktywne włączanie młodzieży w działalność Związku.
– Musimy myśleć o przyszłości Związku. Jednym z naszych najważniejszych kierunków jest aktywne przyciąganie młodzieży do działalności ZPB. To młodzi ludzie będą w przyszłości tworzyć polską społeczność na Białorusi – mówi Andżelika Borys.
Jej zdaniem młodzież powinna otrzymać nie tylko możliwość nauki języka polskiego, ale również przestrzeń do realizowania własnych pomysłów, rozwijania zainteresowań i aktywności społecznej.
– Chcemy, żeby młodzi ludzie czuli, że Związek jest także ich organizacją. Musimy stworzyć im możliwość działania, współdecydowania i przejmowania odpowiedzialności za przyszłość polskiej społeczności – podkreśla prezes ZPB.
„Dziękuję tym, którzy pozostali”
Ważnym momentem posiedzenia była również obecność Andrzeja Poczobuta, który przez lata był jednym z najbardziej rozpoznawalnych działaczy Związku Polaków na Białorusi. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę przede wszystkim na ludzi, którzy mimo represji, presji i bardzo trudnych warunków nie zdecydowali się odejść z organizacji.
Poczobut podziękował wszystkim działaczom, którzy w najtrudniejszym okresie pozostali w szeregach ZPB i nadal angażowali się w jego działalność.
– Chcę podziękować wszystkim tym, którzy w tych trudnych czasach nie opuścili szeregów Związku. To dzięki wam organizacja przetrwała. Mimo presji, strachu i represji byli ludzie, którzy nadal prowadzili działalność, organizowali nauczanie języka polskiego i dbali o to, żeby polskość na Białorusi nie zniknęła – mówił Andrzej Poczobut.
Jak podkreślał, przetrwanie ZPB jest zasługą nie tylko jego najbardziej znanych działaczy, ale przede wszystkim setek osób działających w terenie – nauczycieli, prezesów oddziałów, społeczników i rodziców, którzy przez lata podtrzymywali polską edukację i życie organizacyjne.
– To jest wasza zasługa, że Związek nadal istnieje. Dzisiaj najważniejsze jest, żeby tę pracę kontynuować i przekazać ją młodemu pokoleniu – zaznaczył Poczobut.
Słowa te nabrały szczególnego znaczenia w kontekście dalszej dyskusji o przyszłości organizacji. ZPB chce bowiem nie tylko zachować istniejące struktury, ale również stworzyć warunki, aby do działalności coraz aktywniej włączali się młodzi Polacy.
„Polskość musi mieć swoją przyszłość”
Jednym z najważniejszych tematów była edukacja. ZPB prowadzi obecnie ponad 50 punktów nauczania języka polskiego, w których naukę pobiera ponad 3 tysiące dzieci. Organizacja posiada około 60 struktur w różnych częściach Białorusi i sprawuje opiekę nad miejscami polskiej pamięci narodowej.
Dla uczestników posiedzenia rozwój nauczania języka polskiego to nie tylko kwestia edukacyjna. To przede wszystkim inwestycja w przyszłość polskiej społeczności.
Podkreślano, że w sytuacji, gdy możliwości oficjalnego funkcjonowania polskich organizacji są na Białorusi bardzo ograniczone, szkoły, punkty nauczania, działalność kulturalna i społeczna stają się przestrzenią, w której młodzi ludzie mogą poznawać język, historię i kulturę swoich przodków.
Agnieszka Jędrzak, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, zwracała uwagę na szczególne znaczenie pracy prowadzonej przez ZPB. Jak podkreślała, podtrzymywanie polskiej tożsamości poza granicami kraju jest możliwe przede wszystkim dzięki ludziom, którzy każdego dnia angażują się w działalność społeczną i edukacyjną.
W tym kontekście szczególne znaczenie ma nauczanie języka polskiego – fundament zachowania więzi młodego pokolenia z polskim dziedzictwem.
„ZPB jest potrzebny Polakom na Białorusi”
Znaczenie działalności Związku dla polskiej mniejszości podkreślał również wicemarszałek Sejmu RP Piotr Zgorzelski.
W jego ocenie ZPB pozostaje jedną z najważniejszych organizacji skupiających Polaków na Białorusi, a jej działalność ma znaczenie nie tylko dla obecnego pokolenia, ale także dla przyszłości polskiej społeczności.
Zgorzelski wskazywał, że szczególną wartością jest konsekwentne podtrzymywanie języka polskiego, tradycji i pamięci historycznej. To właśnie dzięki takim działaniom młodzi Polacy na Białorusi mogą zachować świadomość własnych korzeni.
– Działalność Związku Polaków na Białorusi ma ogromne znaczenie dla zachowania polskiej tożsamości. Szczególnej troski wymaga dziś młode pokolenie i możliwość nauki języka polskiego – podkreślał Piotr Zgorzelski.
Wśród zaproszonych gości posiedzenia znaleźli się również Konstanty Radziwiłł – przewodniczący Rady do spraw Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie RP, poseł na Sejm RP Jan Dziedziczak, prezes Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” Mikołaj Falkowski, prezes Podlaskiego Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” Anna Kietlińska oraz były konsul generalny RP w Grodnie Andrzej Raczkowski.
Edukacja jako fundament przyszłości
O znaczeniu polskiej edukacji mówił także Robert Tyszkiewicz, koordynator ds. Polonii i Polaków za Granicą w Kancelarii Senatu RP. Wskazywał, że nauczanie języka polskiego jest jednym z najważniejszych elementów wspierania polskiej społeczności na Białorusi.
– Język polski jest fundamentem tożsamości. Dlatego tak ważne jest, aby dzieci i młodzież miały możliwość uczenia się języka, poznawania polskiej historii i kultury oraz budowania więzi ze swoją wspólnotą – zaznaczał Tyszkiewicz.
Podczas posiedzenia podkreślano potrzebę zwiększania liczby punktów nauczania oraz docierania do kolejnych miejscowości i środowisk. ZPB chce również rozwijać nowe formy pracy z młodzieżą, tak aby nauka języka polskiego była połączona z aktywnym uczestnictwem w życiu polskiej społeczności.
„Dziady” połączyły Polaków
Symbolicznym akcentem posiedzenia Rady Naczelnej Związku Polaków na Białorusi było wspólne czytanie „Dziadów” Adama Mickiewicza w ramach Narodowego Czytania 2026. W sobotę w całej Polsce i w wielu miejscach na świecie Polacy sięgają po dzieło jednego z najwybitniejszych polskich poetów. Do ogólnopolskiej akcji dołączyli również uczestnicy posiedzenia Rady Naczelnej ZPB w Białymstoku.
Fragmenty „Dziadów” czytali Agnieszka Jędrzak, Andżelika Borys, Andrzej Poczobut i Andrzej Raczkowski, a także nauczyciele języka polskiego z Białorusi, obecni na posiedzeniu Rady Naczelnej.
Wybór właśnie tego utworu miał szczególny wymiar. „Dziady” to dzieło głęboko związane z polską historią, pamięcią i doświadczeniem zniewolenia, ale także z nadzieją na zachowanie narodowej tożsamości. W Białymstoku słowa Mickiewicza zabrzmiały więc nie tylko jako część ogólnopolskiej akcji czytelniczej, lecz także jako symbol więzi Polaków żyjących po obu stronach granicy.
Wspólna lektura stała się symbolicznym finałem spotkania, podczas którego mówiono o tym, jak zachować język, kulturę i polską tożsamość na Białorusi