Wybitny artysta fotografik, teoretyk, krytyk i publicysta. Był określanym mianem „ojca polskiej fotografii”. Przeciwnik „nowej fotografii” i fotografii awangardowej. Urodzony w Ostaszynie (ziemia nowogrodzka) w 1876 roku, zmarł w 1950 w Giżycku.
Swoją twórczość fotograficzną Jan Bułhak, rozpoczął już około 1905 roku. Później (1912), uczył się w drezdeńskim zakładzie znanego fotografa, Hugo Erfhurtha. W latach 1912-1919, zajmował się dokumentacją architektury Wilna, a potem innych polskich miast (m.in. Warszawy i Lublina). Ta dokumentacja fotograficzna w jego wykonaniu, przekraczała dalece „inwentaryzację” – był to raczej piktorialny dokument, czasami świadomie zbliżający się do kategorii obrazu abstrakcyjnego (158 albumów pt. „Polska w obrazach fotograficznych Jana Bułhaka”).
W latach 1919-39, Bułhak zajął się pracą pedagogiczną. Był kierownikiem Zakładu Fotografii Artystycznej przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. W latach 20. XX wieku, de facto organizował życie fotograficzne w Polsce. To przecież współzałożyciel i prezes Fotoklubu Wileńskiego (1928), Fotoklubu Polskiego, a po II Wojnie Światowej – prezes Związku Polskich Artystów Fotografów (1947), który od 1952 roku, istnieje pod nazwą Związku Polskich Artystów Fotografików.
Tworzył swoje prace w tzw. technikach szlachetnych (guma, wtórnik). Wykonywał przejmujące portrety i symboliczne krajobrazy oraz fotografował chłopów, czym kontynuował tradycję XIX-wiecznej „fotografii zakładowej”. Na temat twórczości fotograficznej pisał tak:
Ideału szukamy w malarstwie, a wzorców w grafice.
Większość artystycznej spuścizny Bułhaka (krajobrazy, zabytki architektury, portrety) spłonęła niestety w czasie II wojny. Był przyjacielem znanego malarza symbolisty – Ferdynanda Ruszczyca, którego poglądy i działalność artystyczna wpłynęły na twórczość fotograficzną Bułhaka. W latach 30. był zwolennikiem koncepcji „fotografii ojczystej”, która miała akcentować narodowość i polskość. W tym okresie jego styl, podobnie jak i innych polskich piktorialistów, przejął z modernistycznej „nowej fotografii” niektóre elementy kompozycji obrazu. Był też zwolennikiem fotografii piktorialnej w wersji bliskiej twórczości Photo Club de Paris, ale poszukującej polskiej specyfiki i tradycji.
Należał do najwybitniejszych polskich artystów fotografików, wywarł znaczący wpływ na rozwój fotografii w Polsce okresu międzywojennego i powojennego. Jan Bułhak jest też autor artykułów i książek z zakresu estetyki i techniki fotografii oraz fotografii krajoznawczej; „Fotografika” (1930), „Technika bromowa” (1933), „Bromografika” (1936), „Estetyka światła” (1936). I „Fotografia ojczysta” (1951), która była próbą adaptacji międzywojennej koncepcji fotografii w czasach socrealizmu. Jedynym twórczym kontynuatorem idei Bułhaka po II wojnie światowej, był chyba tylko Tadeusz Wański. Paradoksalnie, idee piktorializmu wywodzące się ze świata artystokratyczno-szlacheckiego, były jednym z trzech najważniejszych nurtów realizmu socjalistycznego (1949-1955).
Po II wojnie światowej, Jan Bułhak fotografował zniszczoną Warszawę (wystawa w 1946 w Muzeum Narodowym) i tzw. ziemie odzyskane (m.in. Wrocław). Brał udział w wystawie „Nowoczesna fotografika polska” (1948), na której zaprezentował abstrakcje fotograficzne. Jego prace znajdują się m.in. w Muzeum Narodowym w Warszawie i we Wrocławiu, Muzeum Historii Fotografii w Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi i w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
portalzpb.pl na podstawie https://culture.pl/
foto: ze zbiorów S. Litwinowicza